Samo zwolnienie lekarskie nie odbiera prawa do trzynastej pensji. L4 może jednak sprawić, że pracownik nie spełni wymogu co najmniej 6 miesięcy efektywnie przepracowanych w danym roku. Zasiłek chorobowy nie zwiększa też podstawy obliczenia świadczenia.
Czy L4 pozbawia prawa do trzynastki?
Trzynasta pensja, czyli dodatkowe wynagrodzenie roczne, przysługuje pracownikom jednostek sfery budżetowej na zasadach określonych w ustawie z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej.
Pracownik, który przepracował u danego pracodawcy cały rok kalendarzowy, co do zasady nabywa prawo do pełnego świadczenia. Przy krótszym zatrudnieniu potrzebuje zwykle co najmniej sześciu miesięcy efektywnej pracy, a trzynastka jest wtedy ustalana proporcjonalnie.
Problem pojawia się wtedy, gdy część roku przypada na zwolnienie lekarskie. Samo trwanie umowy o pracę nie wystarcza, ponieważ do wymaganego okresu nie wlicza się czasu pobierania wynagrodzenia chorobowego ani zasiłku chorobowego. Jeśli po odjęciu tych okresów pracownik nie przepracował efektywnie sześciu miesięcy, może stracić prawo do świadczenia za cały rok.
Co oznacza efektywnie przepracowany czas?
W przepisach nie ma pełnej definicji tego pojęcia. Znaczenie „okresu przepracowanego” wyjaśnił jednak Sąd Najwyższy w uchwale z 7 lipca 2011 r., sygn. III PZP 3/11. Zgodnie z jej treścią do sześciomiesięcznego okresu wymaganego do nabycia prawa do trzynastki nie wlicza się okresów pobierania wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego.
Oznacza to, że trzeba odróżnić pozostawanie w stosunku pracy od faktycznego wykonywania obowiązków. Pracownik może mieć przez cały rok ważną umowę, ale długotrwała usprawiedliwiona nieobecność może zmniejszyć jego efektywnie przepracowany okres poniżej ustawowego minimum.
Inaczej traktuje się urlop wypoczynkowy. Mimo że w tym czasie pracownik nie wykonuje obowiązków, urlop jest wliczany do okresu potrzebnego do ustalenia prawa do trzynastki. Wynagrodzenie urlopowe uwzględnia się także przy obliczaniu jej podstawy.
Co wlicza się do stażu potrzebnego do trzynastki?
Poniższe zestawienie pokazuje różnicę między okresem pozostawania w zatrudnieniu a okresem, który można zaliczyć jako efektywnie przepracowany:
| Okres | Wlicza się do stażu? | Uwagi |
|---|---|---|
| Faktyczne wykonywanie pracy | Tak | Tworzy okres efektywnej pracy. |
| Urlop wypoczynkowy | Tak | Jest traktowany jako okres pracy przy ustalaniu prawa do trzynastki. |
| Zwolnienie lekarskie i zasiłek chorobowy | Nie | Nie zwiększają sześciomiesięcznego okresu efektywnej pracy. |
| Urlop wychowawczy, macierzyński lub rodzicielski | Na zasadach ustawowego wyjątku | Przepisy przewidują szczególne zasady dotyczące tych urlopów. |
Przy ocenie prawa do świadczenia należy więc sprawdzić nie tylko daty rozpoczęcia i zakończenia umowy, lecz także rodzaj nieobecności w każdym okresie roku.
Jak L4 wpływa na wysokość trzynastki?
Trzynastka wynosi co do zasady 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego w danym roku kalendarzowym. W podstawie uwzględnia się składniki przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu za urlop, w tym wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy.
Do podstawy nie wlicza się natomiast zasiłku chorobowego ani innych świadczeń, które zastępują wynagrodzenie za pracę. Jeżeli więc pracownik przez część roku otrzymywał świadczenie chorobowe, ta kwota nie podwyższy trzynastki.
Przykładowo pani Maria od stycznia do maja przebywała na L4, a od czerwca do końca września faktycznie wykonywała pracę. Później została zwolniona z obowiązku świadczenia pracy z zachowaniem wynagrodzenia. Jeżeli do stażu zaliczyć wyłącznie okres rzeczywistego wykonywania obowiązków, przepracowała cztery miesiące. To mniej niż wymagane sześć miesięcy, więc może nie nabyć prawa do trzynastki, mimo że przez większą część roku pozostawała zatrudniona.
Jeżeli pracownik przepracował co najmniej sześć miesięcy i spełnił pozostałe warunki, świadczenie ustala się od wynagrodzenia za pracę faktycznie uwzględnianego w podstawie. Zasiłek chorobowy pozostaje poza tym wyliczeniem.
Kiedy pracownik traci prawo do trzynastki?
L4 nie jest przesłanką pozbawiającą trzynastki. Utrata prawa może jednak nastąpić z powodów wskazanych w ustawie, niezależnie od spełnienia wymogu stażu. Dotyczy to w szczególności następujących sytuacji:
- nieusprawiedliwiona nieobecność w pracy trwająca dłużej niż dwa dni
- stawienie się do pracy lub przebywanie w pracy w stanie nietrzeźwości
- wymierzenie kary dyscyplinarnej wydalenia z pracy lub ze służby
- rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika
Ustawa przewiduje także przypadki, w których sześciomiesięczny staż nie jest wymagany, między innymi przy przejściu na emeryturę lub rentę, likwidacji pracodawcy, reorganizacji jednostki, przeniesieniu służbowym oraz w odniesieniu do niektórych urlopów związanych z rodzicielstwem. Każdy taki przypadek wymaga sprawdzenia konkretnej podstawy prawnej.
Najważniejsze jest więc nie samo L4, lecz to, ile czasu pracownik faktycznie przepracował oraz jakie świadczenia otrzymywał w okresie nieobecności.
