Pracownik młodociany, czyli osoba, która ukończyła 15 lat i nie przekroczyła 18 lat, ma korzystniejsze zasady urlopowe niż dorosły pracownik. Po 6 miesiącach pierwszej pracy nabywa prawo do 12 dni urlopu wypoczynkowego, a po roku pracy do kolejnych 26 dni. Oznacza to łącznie 38 dni uprawnień z tytułu pierwszego roku pracy. Urlop ucznia należy udzielać w okresie ferii szkolnych.
Ile dni urlopu przysługuje pracownikowi młodocianemu?
Podstawą prawną jest art. 205 Kodeksu pracy. Pierwsze prawo do urlopu powstaje z upływem 6 miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy i wynosi 12 dni roboczych. Jest to uprawnienie nabywane z dołu, czyli dopiero po przepracowaniu pełnego, wymaganego okresu.
Po upływie roku pracy młodociany nabywa prawo do kolejnych 26 dni roboczych. Wymiary te sumują się, dlatego po pierwszym roku pracy może mieć łącznie 38 dni urlopu, a nie tylko 26 dni. Jeżeli w roku kalendarzowym pracownik kończy 18 lat, wymiar drugiej części może wynosić 20 dni, pod warunkiem że prawo do urlopu zostało nabyte przed osiągnięciem pełnoletności.
Jak przebiega nabywanie prawa do urlopu?
W pierwszym roku zatrudnienia urlop nie jest naliczany według ogólnych zasad stosowanych wobec dorosłych pracowników. Decydują dwa momenty: upływ 6 miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy oraz upływ roku pracy.
| Okres zatrudnienia | Wymiar urlopu | Uwagi |
|---|---|---|
| Po 6 miesiącach pierwszej pracy | 12 dni roboczych | Prawo powstaje z dołu, po przepracowaniu 6 miesięcy. |
| Po roku pracy | 26 dni roboczych | Jest to kolejna pula, która sumuje się z pierwszymi 12 dniami. |
| Rok kalendarzowy ukończenia 18 lat | 20 dni roboczych | Dotyczy osoby, która nabyła prawo do urlopu przed ukończeniem 18 lat. |
Jeżeli młodociany kończy 18 lat przed upływem pierwszych 6 miesięcy pracy, nadal nabywa po tym okresie prawo do 12 dni. Znaczenie ma wcześniejsze rozpoczęcie pierwszej pracy oraz zasady dotyczące przygotowania zawodowego, a nie sam fakt ukończenia 18 lat przed upływem pół roku.
W kolejnych latach urlop jest nabywany na początku roku kalendarzowego. Do roku, w którym pracownik kończy 18 lat, co do zasady wynosi 26 dni. Po przejściu na zasady ogólne wymiar zależy od stażu urlopowego i wynosi 20 albo 26 dni.
Jak i kiedy udzielać urlopu młodocianemu?
Młodocianemu uczęszczającemu do szkoły należy udzielić urlopu wypoczynkowego w okresie ferii szkolnych, w tym podczas wakacji letnich. W praktyce pracodawca powinien uwzględniać kalendarz roku szkolnego przy planowaniu pracy i terminów wypoczynku.
Udzielenie urlopu w ferie przed nabyciem prawa do urlopu odbywa się w trybie zaliczkowym. Procedura wygląda następująco:
- Pracownik młodociany składa wniosek o udzielenie urlopu w okresie ferii.
- Pracodawca sprawdza, czy pracownik nabył już prawo do 12 albo 26 dni urlopu.
- Jeżeli prawo jeszcze nie powstało, pracodawca może udzielić urlopu zaliczkowo.
- Po nabyciu prawa do urlopu wcześniej wykorzystane dni rozlicza się w ramach należnej puli.
Urlop zaliczkowy nie powstaje automatycznie. Potrzebny jest wniosek młodocianego oraz zgoda pracodawcy. Jeżeli uczeń nie nabył jeszcze prawa do urlopu, pracodawca może odmówić udzielenia takiego wolnego. Inaczej należy ocenić urlop wypoczynkowy, do którego prawo już powstało, oraz szczególny urlop bezpłatny przewidziany dla ucznia szkoły dla pracujących.
Urlop wypoczynkowy młodocianego powinien być planowany razem z kalendarzem ferii szkolnych, ponieważ przepisy wiążą termin jego udzielenia z przerwami w nauce.
Czy młodociany może skorzystać z urlopu bezpłatnego?
Tak. Na wniosek młodocianego ucznia szkoły dla pracujących pracodawca ma obowiązek udzielić w okresie ferii szkolnych szczególnego urlopu bezpłatnego. Jego wymiar razem z urlopem wypoczynkowym nie może przekroczyć 2 miesięcy.
Najważniejsze zasady tego rozwiązania są następujące:
- Wniosek ucznia – pracodawca udziela urlopu na wniosek młodocianego.
- Okres ferii – urlop bezpłatny jest związany z feriami szkolnymi.
- Limit 2 miesięcy – urlop bezpłatny i wypoczynkowy łącznie nie mogą przekroczyć tego okresu.
- Wliczenie do stażu – ten szczególny urlop bezpłatny wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
Nie należy mylić go ze zwykłym urlopem bezpłatnym z art. 174 Kodeksu pracy. Przy urlopie udzielanym na zasadach ogólnych pracodawca nie musi wyrazić zgody, a okres takiego wolnego co do zasady nie wlicza się do stażu uprawniającego do świadczeń pracowniczych.
Co dzieje się po ukończeniu 18 lat?
W roku kalendarzowym, w którym młodociany kończy 18 lat, przysługuje mu 20 dni urlopu, jeśli prawo do urlopu zostało nabyte przed pełnoletnością. Dotyczy to także sytuacji, gdy urodziny przypadają w trakcie roku szkolnego.
Po osiągnięciu pełnoletności pracownik przechodzi na ogólne zasady urlopowe. Wymiar kolejnych urlopów zależy wtedy od stażu urlopowego, do którego mogą być zaliczane także okresy nauki zgodnie z Kodeksem pracy. Szczegółowe zasady przygotowania zawodowego po ukończeniu 18 lat mogą wynikać również z rozporządzenia Rady Ministrów dotyczącego przygotowania zawodowego młodocianych.
Najważniejsze wyliczenie jest proste: 12 dni po 6 miesiącach i 26 dni po roku, czyli łącznie 38 dni w pierwszym roku pracy. Jeżeli pracownik kończy w tym czasie 18 lat i spełnia ustawowy warunek, druga pula wynosi 20 dni, co daje łącznie 32 dni.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku nietypowego przebiegu zatrudnienia, zmiany pracodawcy lub sporu dotyczącego urlopu warto skonsultować dokumentację z prawnikiem prawa pracy.
