Dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych przysługuje pracownikom zaliczonym do umiarkowanego albo znacznego stopnia niepełnosprawności. Nie obejmuje osób z lekkim stopniem. Prawo do pierwszego urlopu powstaje po przepracowaniu roku od dnia zaliczenia do jednego z uprawniających stopni, pod warunkiem że pracownik nie ma już prawa do urlopu przekraczającego 26 dni na podstawie innych przepisów.
Komu przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy?
Uprawnienie wynika z art. 19 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Pracownik ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności może otrzymać 10 dodatkowych dni roboczych w roku kalendarzowym.
Dodatkowy urlop jest urlopem wypoczynkowym, a nie odrębną kategorią wolnego. Stosuje się do niego zasady udzielania i rozliczania urlopu wynikające z Kodeksu pracy. Osoba z lekkim stopniem niepełnosprawności nie nabywa tego uprawnienia na podstawie art. 19 ustawy.
Warunkiem jest także to, aby podstawowy wymiar urlopu pracownika nie przekraczał 26 dni roboczych. Dodatkowy urlop nie przysługuje więc osobie, która na podstawie odrębnych przepisów ma już urlop w wyższym wymiarze albo korzysta z innego urlopu dodatkowego. Jeżeli ten inny urlop jest krótszy niż 10 dni, pracownikowi może przysługiwać wyrównanie do 10 dni na zasadach określonych w ustawie.
Kiedy powstaje prawo do pierwszych 10 dni?
Pierwszy dodatkowy urlop nie przysługuje od razu po uzyskaniu orzeczenia. Pracownik nabywa go po przepracowaniu jednego roku od dnia zaliczenia do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności.
Decydująca jest data wydania orzeczenia, rozumiana jako dzień zaliczenia do stopnia niepełnosprawności, a nie dzień, w którym pracownik przedłożył dokument pracodawcy. Przykładowo, jeżeli orzeczenie wydano 9 stycznia 2025 roku, roczny okres uprawniający do pierwszego urlopu upływa w styczniu 2026 roku. Późniejsze przekazanie orzeczenia pracodawcy nie przesuwa tej daty, choć bez przedstawienia dokumentu pracodawca może nie wiedzieć o uprawnieniu.
Do wymaganego okresu można sumować niepokrywające się okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u różnych pracodawców. Pierwszego urlopu udziela pracodawca, u którego pracownik osiągnął wymagany roczny staż. Samo prowadzenie działalności gospodarczej nie zastępuje okresu zatrudnienia pracowniczego.
| Stopień niepełnosprawności | Wymiar urlopu podstawowego i dodatkowego | Warunek nabycia prawa |
|---|---|---|
| Umiarkowany lub znaczny | 30 dni łącznie, gdy staż urlopowy jest krótszy niż 10 lat | Rok pracy od dnia zaliczenia do stopnia niepełnosprawności |
| Umiarkowany lub znaczny | 36 dni łącznie, gdy staż urlopowy wynosi co najmniej 10 lat | Po nabyciu pierwszego prawa kolejne uprawnienie powstaje na zasadach ogólnych |
| Lekki | Brak 10 dni z tytułu niepełnosprawności | Ten stopień nie daje prawa do urlopu na podstawie art. 19 |
Wymiar 30 albo 36 dni obejmuje zwykły urlop wypoczynkowy oraz 10 dni dodatkowych. Przy zatrudnieniu na część etatu urlop ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, a następnie przelicza na godziny. Przy obliczeniach dotyczących urlopu dodatkowego należy zachować zasady zaokrąglania stosowane przy urlopie wypoczynkowym.
Po wykorzystaniu pierwszego dodatkowego urlopu kolejne uprawnienia powstają co do zasady na początku kolejnych lat kalendarzowych, jeżeli pracownik nadal spełnia wymagane warunki. Niewykorzystane dni przechodzą na następny rok i podlegają regułom dotyczącym urlopu zaległego. Przy rozwiązaniu stosunku pracy niewykorzystany urlop rozlicza się w formie ekwiwalentu pieniężnego, jeżeli przepisy przewidują jego wypłatę.
Co dzieje się po zmianie stopnia niepełnosprawności?
Zmiana stopnia z umiarkowanego na lekki albo utrata statusu osoby niepełnosprawnej nie odbiera urlopu, do którego pracownik nabył już prawo w danym roku. Jeżeli prawo do 10 dni powstało 1 stycznia, a w marcu wydano orzeczenie o lekkim stopniu, pracownik zachowuje tegoroczny urlop.
W następnym roku dodatkowy urlop nie będzie już przysługiwał, chyba że pracownik ponownie spełni warunki. Przy zmianie stopnia warto ustalić kolejność zdarzeń, ponieważ znaczenie ma moment nabycia prawa do urlopu, a nie tylko aktualny dokument znajdujący się w aktach osobowych.
W praktyce postępowanie można uporządkować w kilku krokach:
- Ustal datę wydania orzeczenia oraz stopień niepełnosprawności wskazany w dokumencie.
- Sprawdź, czy w danym roku pracownik nabył już prawo do dodatkowych 10 dni.
- Jeżeli prawo powstało przed zmianą stopnia albo utratą orzeczenia, pozostaw je w wymiarze należnym za ten rok.
- Przy ustalaniu uprawnień na kolejny rok zweryfikuj aktualny stopień i ewentualne prawo do urlopu na podstawie innych przepisów.
Jeżeli po pewnym czasie pracownik ponownie uzyska umiarkowany albo znaczny stopień niepełnosprawności, prawo do urlopu może powstać na nowo. Sposób liczenia rocznego okresu zależy wtedy od konkretnej sytuacji i dat wynikających z kolejnych orzeczeń.
Przy zmianie pracodawcy nie traci się okresów zatrudnienia, które można uwzględnić przy ustalaniu wymaganego roku. Przerwy między umowami nie są jednak okresem pracy, dlatego mogą przesunąć moment nabycia pierwszego urlopu.
Urlop dla osób z niepełnosprawnością a urlop stażowy
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W sprawie konkretnego wymiaru urlopu należy uwzględnić treść orzeczenia, podstawę zatrudnienia, wymiar etatu oraz ewentualne uprawnienia wynikające z przepisów szczególnych.
