Na zwolnienie lekarskie w nowej pracy można iść od pierwszego dnia zatrudnienia, jeśli lekarz stwierdzi niezdolność do pracy. Nie oznacza to jednak automatycznie prawa do pieniędzy. Przy umowie o pracę standardowy okres wyczekiwania wynosi 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, chyba że można doliczyć wcześniejsze ubezpieczenie albo zachodzi ustawowy wyjątek.
L4 a wynagrodzenie chorobowe – to nie jest to samo
Wystawienie e-ZLA zależy od stanu zdrowia, a nie od długości zatrudnienia. Lekarz może więc wystawić zwolnienie także pierwszego dnia pracy. Dokument usprawiedliwia nieobecność i informacja o nim trafia elektronicznie do ZUS oraz pracodawcy.
Od prawa do samej nieobecności trzeba oddzielić prawo do świadczenia. Jeżeli pracownik nie ma jeszcze wymaganego stażu ubezpieczeniowego, L4 może być usprawiedliwione, ale za pierwsze dni choroby nie przysługuje ani wynagrodzenie chorobowe, ani zasiłek. Dni tej nieobecności wliczają się jednak do okresu wyczekiwania.
Czym jest 30-dniowy okres wyczekiwania?
Pracownik zatrudniony na umowie o pracę podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu. Zgodnie z zasadami określonymi w Ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, prawo do świadczenia powstaje po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.
Liczą się dni kalendarzowe, a nie tylko dni, w których pracownik miał wykonywać pracę. Jeżeli ktoś rozpoczął pierwsze zatrudnienie 1 czerwca, zasadniczo nabywa prawo do świadczenia po upływie 30 dni ubezpieczenia. Jeśli zachoruje wcześniej i nie korzysta z wyjątku, jego nieobecność będzie usprawiedliwiona, ale niepłatna.
Po nabyciu prawa do świadczenia pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym są co do zasady objęte wynagrodzeniem chorobowym finansowanym przez pracodawcę. W przypadku pracownika, który ukończył 50 lat, limit wynosi 14 dni, przy czym krótszy limit stosuje się od roku kalendarzowego następującego po roku ukończenia tego wieku. Po przekroczeniu limitu przysługuje zasiłek chorobowy.
| Sytuacja | Prawo do wynagrodzenia lub zasiłku | Usprawiedliwienie nieobecności |
|---|---|---|
| Choroba przed upływem 30 dni ubezpieczenia, bez wyjątku | Co do zasady nie przysługuje za ten okres | Tak, na podstawie prawidłowo wystawionego e-ZLA |
| Co najmniej 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia | Tak, zgodnie z zasadami wynagrodzenia chorobowego i zasiłku | Tak |
| Wyjątek ustawowy, na przykład wypadek w drodze do pracy | Może przysługiwać od pierwszego dnia ubezpieczenia | Tak |
Kiedy wcześniejsze zatrudnienie skraca okres wyczekiwania?
Nie zawsze trzeba przepracować 30 dni u nowego pracodawcy. Wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego wlicza się do wymaganego stażu, jeśli przerwa między poprzednim a obecnym ubezpieczeniem nie przekroczyła 30 dni. Decydująca jest więc ciągłość ubezpieczenia, a nie to, czy pracownik przeszedł do innej firmy.
Przykładowo, osoba, która zakończyła poprzednią umowę 12 lutego i rozpoczęła nową 1 marca, miała przerwę krótszą niż 30 dni. Jeżeli wcześniej podlegała ubezpieczeniu chorobowemu, poprzedni okres powinien zostać doliczony. Zachorowanie w pierwszych dniach nowej pracy może wtedy dawać prawo do płatnego świadczenia od początku zatrudnienia.
Przerwa dłuższa niż 30 dni zasadniczo oznacza konieczność rozpoczęcia okresu wyczekiwania od nowa. Ustawa przewiduje jednak sytuacje, w których także dłuższa przerwa nie przekreśla wcześniejszego stażu, między innymi urlop wychowawczy, urlop bezpłatny lub odbywanie czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego.
Kto może otrzymać świadczenie od pierwszego dnia?
Okres wyczekiwania nie obowiązuje w niektórych szczególnych przypadkach. Do najważniejszych wyjątków należą:
- Absolwent szkoły lub uczelni może uzyskać prawo do świadczenia od pierwszego dnia, jeśli został objęty ubezpieczeniem chorobowym w ciągu 90 dni od ukończenia szkoły, uzyskania dyplomu albo zakończenia kształcenia w szkole doktorskiej.
- Osoba z co najmniej 10-letnim okresem obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego nie musi czekać 30 dni. Do tego stażu nie zalicza się dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z umowy zlecenia.
- Pracownik, którego niezdolność do pracy wynika z wypadku w drodze do pracy lub z pracy, może mieć prawo do świadczenia od pierwszego dnia.
- Niektóre grupy objęte szczególnymi przepisami, między innymi byli funkcjonariusze Służby Celnej podejmujący pracę w Krajowej Administracji Skarbowej oraz posłowie i senatorowie po zakończeniu kadencji, korzystają z odrębnych wyjątków ustawowych.
Sama ciąża nie znosi 30-dniowego okresu wyczekiwania. Jeżeli jednak prawo do świadczenia już istnieje, niezdolność do pracy przypadająca w okresie ciąży jest co do zasady rozliczana w wysokości 100% podstawy wymiaru. W praktyce znaczenie ma prawidłowe oznaczenie ciąży w dokumentacji medycznej.
Co zrobić po otrzymaniu L4?
Elektroniczny obieg zwolnienia nie zwalnia pracownika z podstawowych obowiązków organizacyjnych. Po otrzymaniu e-ZLA warto postąpić w następujący sposób:
- Skontaktuj się z lekarzem i upewnij się, że e-ZLA zostało wystawione na właściwy okres.
- Poinformuj pracodawcę o nieobecności zgodnie z zasadami obowiązującymi w zakładzie pracy, na przykład telefonicznie, SMS-em lub e-mailem.
- Sprawdź w kadrach, czy wcześniejsze okresy ubezpieczenia zostały uwzględnione przy ocenie prawa do świadczenia.
- Przygotuj dokumenty potwierdzające poprzednie zatrudnienie, jeśli pracodawca lub ZUS poprosi o wykazanie ciągłości ubezpieczenia.
- Wykorzystuj zwolnienie zgodnie z jego celem, ponieważ ZUS albo pracodawca może skontrolować prawidłowość korzystania z L4.
Notatka ekspercka: rozpoczęcie nowej pracy nie powinno skłaniać do rezygnacji z konsultacji lekarskiej, gdy stan zdrowia uniemożliwia wykonywanie obowiązków. Najpierw trzeba ustalić, czy nieobecność jest usprawiedliwiona, a następnie sprawdzić, czy za ten okres przysługuje płatne świadczenie. To dwie odrębne kwestie.
W przypadku umowy na okres próbny albo umowy na czas określony choroba nie zawsze prowadzi do przedłużenia zatrudnienia. Szczególne zasady dotyczą także umowy na zastępstwo, która nie podlega automatycznemu przedłużeniu do dnia porodu na zasadach przewidzianych dla niektórych innych umów terminowych.
Najważniejsze są dwie informacje: L4 można otrzymać od pierwszego dnia pracy, ale płatność zależy od okresu wyczekiwania i wyjątków. Przy zmianie zatrudnienia sprawdź, czy przerwa między okresami ubezpieczenia nie przekroczyła 30 dni, ponieważ wtedy wcześniejszy staż może zostać doliczony.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawie wymagającej oceny indywidualnych dokumentów skonsultuj się z działem kadr, ZUS lub prawnikiem.
