Jeżeli umowa na czas określony kończy się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, przedłuża się z mocy prawa do dnia porodu. W dniu porodu zatrudnienie ustaje, ale nie przepada prawo do zasiłku macierzyńskiego. Po rozwiązaniu umowy świadczenie wypłaca ZUS.
Umowa na czas określony a ciąża – najważniejsze zasady
Automatyczne przedłużenie wynika z art. 177 § 3 Kodeksu pracy. Nie trzeba podpisywać aneksu ani zawierać nowej umowy. Pracodawca powinien jednak potwierdzić sytuację w dokumentacji pracowniczej.
Trzeba rozdzielić dwie kwestie. Umowa o pracę trwa tylko do dnia porodu, natomiast zasiłek macierzyński jest świadczeniem z ubezpieczenia chorobowego. Dlatego może być wypłacany także po ustaniu zatrudnienia. Po porodzie nie korzystasz już formalnie z urlopu macierzyńskiego, ponieważ urlop jest uprawnieniem pracowniczym. Otrzymujesz zasiłek za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu, a po spełnieniu warunków także rodzicielskiemu.
Szybkie sprawdzenie:
- Umowa kończąca się po upływie trzeciego miesiąca ciąży przedłuża się automatycznie do dnia porodu.
- Za trzeci miesiąc przyjmuje się trzy miesiące księżycowe, czyli łącznie 84 dni. Warunek musi być spełniony w dniu, w którym umowa miałaby się rozwiązać, dlatego w praktyce mówi się o co najmniej 85. dniu ciąży.
- Umowa na zastępstwo nie przedłuża się na tej podstawie.
- Po porodzie wypłatę zasiłku przejmuje co do zasady ZUS.
Kiedy umowa przedłuża się z mocy prawa?
Przepis obejmuje umowę o pracę na czas określony oraz umowę na okres próbny zawartą na dłużej niż jeden miesiąc. Warunkiem jest to, aby umowa miała rozwiązać się po upływie trzeciego miesiąca ciąży. Ciążę potwierdza się zaświadczeniem lekarskim, jeżeli pracodawca potrzebuje takiego dokumentu do ustalenia uprawnienia.
Przeczytaj również: Czy można zwolnić kobietę w ciąży na umowę na czas nieokreślony?
Miesiąc ciąży w tym przepisie nie oznacza miesiąca kalendarzowego. Stosuje się miesiące księżycowe, z których każdy ma 28 dni. Przedłużenie następuje automatycznie i obejmuje wyłącznie czas do dnia porodu. Nie zmienia umowy w bezterminową.
| Typ umowy | Przedłużenie do dnia porodu | Ochrona przed wypowiedzeniem |
|---|---|---|
| Umowa na czas określony | Tak, jeżeli w dniu planowanego zakończenia minął trzeci miesiąc ciąży | Co do zasady tak, z wyjątkami przewidzianymi w Kodeksie pracy |
| Umowa na zastępstwo | Nie, powrót zastępowanego pracownika może zakończyć umowę | Ochrona przed wypowiedzeniem w ciąży nie oznacza przedłużenia umowy |
| Umowa na okres próbny do jednego miesiąca | Nie | Nie działa szczególna ochrona związana z przedłużeniem umowy |
Umowa na zastępstwo jest wyjątkiem tylko w zakresie automatycznego przedłużenia do porodu. Jeżeli zastępowana osoba wróci do pracy, umowa może zakończyć się w związku z tym zdarzeniem także wtedy, gdy zastępczyni jest w ciąży.
Odrębne reguły dotyczą także między innymi umów o pracę zawartych w celu wykonywania pracy sezonowej, kadencyjnej oraz sytuacji likwidacji albo upadłości pracodawcy. W razie rozwiązania umowy z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych ochrona również nie ma charakteru absolutnego.
Jak przejść na zasiłek macierzyński po wygaśnięciu umowy?
Dzień porodu jest ostatnim dniem zatrudnienia na umowie przedłużonej na podstawie art. 177 § 3 Kodeksu pracy. Od tego momentu nie ma już pracodawcy, który udzielałby urlopu, ale prawo do świadczenia pozostaje. Procedura wygląda zwykle następująco:
- Po porodzie przekazujesz pracodawcy dokumenty potrzebne do ustalenia prawa do zasiłku.
- Pracodawca sporządza dokumentację płatnika składek, w tym formularz ZUS Z-3, i przekazuje ją do ZUS.
- ZUS ustala prawo do świadczenia oraz jego wysokość po otrzymaniu kompletnego wniosku i dokumentów.
- Po ustaniu zatrudnienia ZUS wypłaca zasiłek bezpośrednio na wskazany rachunek lub w inny wybrany sposób.
Najczęściej potrzebne są następujące dokumenty:
- odpis aktu urodzenia dziecka albo dokument zaakceptowany przez ZUS w wymaganej formie,
- wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego,
- formularz ZUS Z-3 przygotowany przez pracodawcę,
- kopia świadectwa pracy lub dokument potwierdzający ustanie zatrudnienia.
Dokładny zestaw dokumentów może zależeć od sytuacji rodzinnej, sposobu korzystania ze świadczenia i tego, czy wniosek obejmuje także okres rodzicielski. ZUS wypłaca świadczenie co do zasady w terminie 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do zasiłku, a nie zawsze od samej daty porodu.
Za okres macierzyński zasiłek wynosi co do zasady 100% podstawy wymiaru, a za okres rodzicielski zasadniczo 70%. Złożenie wniosku w terminie 21 dni po porodzie może pozwolić na uśrednienie wypłaty do 81,5% podstawy za okres macierzyński i rodzicielski. Wysokość świadczenia zależy od podstawy wymiaru, dlatego nie należy utożsamiać podanych procentów z konkretną kwotą wypłaty.
Jak długo można pobierać świadczenie?
Przy jednym dziecku podstawowy okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu wynosi 20 tygodni. Przy większej liczbie dzieci urodzonych podczas jednego porodu jest to odpowiednio 31, 33, 35 albo 37 tygodni. Po tym okresie rodzic może korzystać z zasiłku za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu, którego podstawowy wymiar wynosi 41 tygodni przy jednym dziecku albo 43 tygodnie przy większej liczbie dzieci.
Po porodzie nie przysługuje natomiast urlop wychowawczy, jeżeli umowa już się zakończyła. Jest to uprawnienie pracownicze i może zostać udzielone tylko przez istniejącego pracodawcę. Sam urlop wychowawczy nie przedłuża umowy terminowej.
Najczęstsze obawy po porodzie
Brak ślubu nie pozbawia matki prawa do zasiłku. Dla jej uprawnień znaczenie mają przede wszystkim zatrudnienie w chwili nabycia prawa do świadczenia oraz podleganie ubezpieczeniu chorobowemu. Stan cywilny nie decyduje o wypłacie zasiłku macierzyńskiego.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie uprawnienia rodzicielskie drugiego rodzica przechodzą automatycznie na matkę. Każdy z rodziców ma własną, co do zasady nieprzenoszalną część urlopu rodzicielskiego. Niewykorzystane dziewięć tygodni drugiego rodzica może więc przepaść.
Notatka prawna: utrata statusu pracownika po porodzie nie oznacza utraty zabezpieczenia z ubezpieczenia chorobowego. Trzeba jednak dopilnować, aby pracodawca przekazał do ZUS dokumentację, a sam wniosek był kompletny i złożony w terminie.
Jeżeli umowa zakończyła się przed porodem, zanim upłynął wymagany okres ciąży, automatyczne przedłużenie może nie zadziałać. W takiej sytuacji po urodzeniu dziecka warto sprawdzić, czy przysługuje zasiłek macierzyński z innego tytułu. Gdy nie ma prawa do tego zasiłku, możliwe jest rozważenie świadczenia rodzicielskiego, potocznie nazywanego Kosiniakowym, o ile spełnione są jego odrębne warunki.
Przeczytaj też: Opieka na dziecko – jak uzyskać L4 i jakie przysługują świadczenia?
Najważniejsza zasada jest prosta: umowa terminowa przedłużona z powodu ciąży kończy się w dniu porodu, lecz zasiłek macierzyński może być wypłacany dalej przez ZUS. W praktyce najlepiej wcześniej ustalić z pracodawcą sposób przekazania dokumentów i zachować kopie wszystkich złożonych wniosków.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu z pracodawcą, problemów z dokumentacją lub odmowy wypłaty świadczenia warto skonsultować sprawę z prawnikiem albo Państwową Inspekcją Pracy.
