Za zwolnienie lekarskie nie otrzymuje się automatycznie całej pensji. Świadczenie wynosi zwykle 80% podstawy wymiaru, a w określonych przypadkach 100%. Pracownik najpierw otrzymuje wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy, a po wykorzystaniu ustawowego limitu zasiłek chorobowy finansowany z ubezpieczenia społecznego. Przedsiębiorca na JDG może dostać zasiłek z ZUS tylko wtedy, gdy opłaca dobrowolną składkę chorobową i spełnia wymagane warunki.
Kto płaci za L4 i od kiedy?
W przypadku pracownika trzeba rozróżnić wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy. Wynagrodzenie chorobowe przysługuje za pierwsze dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym i jest finansowane przez pracodawcę. Standardowy limit wynosi 33 dni, a dla pracownika, który ukończył 50 lat, od następnego roku kalendarzowego po ukończeniu tego wieku – 14 dni.
Od 34. dnia choroby, a w przypadku pracownika po 50. roku życia od 15. dnia, przysługuje zasiłek chorobowy. Co do zasady wypłaca go ZUS. Jeżeli pracodawca zgłasza do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób, może sam wypłacać zasiłki, a następnie rozliczać je z ZUS.
Podstawą wypłaty jest elektroniczne zwolnienie e-ZLA, które lekarz przekazuje do ZUS. Samo pojawienie się zwolnienia na profilu pracodawcy lub ubezpieczonego w PUE ZUS nie zawsze oznacza jednak, że wszystkie formalności zostały zakończone.
Jak obliczyć wysokość zasiłku chorobowego?
Podstawę wymiaru dla pracownika stanowi zazwyczaj przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy. Jeżeli ubezpieczenie trwało krócej, bierze się pod uwagę pełne miesiące ubezpieczenia. Uwzględnia się składniki, od których opłacono składkę na ubezpieczenie chorobowe, na przykład wynagrodzenie zasadnicze, premie, prowizje i niektóre dodatki.
Od średniego wynagrodzenia odejmuje się 13,71%, czyli część składek na ubezpieczenia społeczne finansowaną przez ubezpieczonego. Następnie otrzymaną podstawę dzieli się przez 30. Tak ustaloną stawkę dzienną mnoży się przez odpowiedni procent świadczenia oraz liczbę dni zwolnienia. Zasiłek przysługuje także za soboty, niedziele i święta.
Wyliczenie można przeprowadzić w czterech krokach:
- Ustal średnią podstawę wymiaru z 12 miesięcy poprzedzających chorobę.
- Pomniejsz ją o 13,71% składek społecznych.
- Podziel wynik przez 30, aby otrzymać kwotę za jeden dzień.
- Pomnóż stawkę dzienną przez 80% albo 100% i liczbę dni niezdolności do pracy.
Przykład: przy średnim wynagrodzeniu 6000 zł brutto podstawa po pomniejszeniu o 13,71% wynosi 5177,40 zł. Dzienna podstawa to 172,58 zł. Przy zwykłej chorobie świadczenie za jeden dzień wyniesie około 138,06 zł brutto, ponieważ 172,58 zł × 80%. Za 10 dni zwolnienia daje to około 1380,60 zł brutto.
| Przyczyna niezdolności do pracy | Wysokość świadczenia | Przykład |
|---|---|---|
| Zwykła choroba | 80% podstawy | Choroba lub pobyt w szpitalu |
| Ciąża | 100% podstawy | Niezdolność do pracy w okresie ciąży |
| Wypadek w drodze do pracy lub z pracy | 100% podstawy | Wypadek podczas bezpośredniej drogi |
| Pobranie komórek, tkanek lub narządów | 100% podstawy | Badania i zabieg dawcy |
Kwoty przedstawione w takim wyliczeniu są kwotami brutto. Na wypłatę netto wpływają między innymi zaliczka na podatek oraz sposób rozliczenia świadczenia.
Uwaga: nie należy mnożyć miesięcznej pensji przez 80% i dzielić jej przez liczbę dni danego miesiąca. W rozliczeniu zasiłku stosuje się podstawę dzienną równą 1/30 podstawy wymiaru, niezależnie od tego, czy miesiąc ma 28, 30 czy 31 dni.
Kiedy pracownik nabywa prawo do świadczenia?
Przy obowiązkowym ubezpieczeniu chorobowym, typowym dla umowy o pracę, okres wyczekiwania wynosi 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Dopiero po jego upływie pracownik co do zasady uzyskuje prawo do wynagrodzenia chorobowego i późniejszego zasiłku.
Do tego okresu można doliczyć wcześniejsze ubezpieczenie, jeżeli przerwa między okresami nie przekroczyła 30 dni albo wynikała z określonych przyczyn, takich jak urlop wychowawczy, urlop bezpłatny lub czynna służba wojskowa. Ustawa przewiduje też sytuacje, w których okres wyczekiwania nie obowiązuje, między innymi przy wypadku w drodze do pracy lub z pracy oraz przy odpowiednio długim okresie obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego.
| Cecha | Pracownik | Przedsiębiorca na JDG |
|---|---|---|
| Rodzaj ubezpieczenia | Obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe | Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe |
| Okres wyczekiwania | 30 dni | 90 dni |
| Płatnik na początku choroby | Pracodawca w ramach wynagrodzenia chorobowego | Brak wynagrodzenia chorobowego, zasiłek wypłaca ZUS |
| Dokument do ustalenia świadczenia | Z-3 od pracodawcy, gdy jest wymagany | Z-3b składany do ZUS |
Jak wygląda L4 na własnej działalności?
Przedsiębiorca nie jest objęty ubezpieczeniem chorobowym automatycznie. Musi zgłosić się do niego dobrowolnie, zwykle na formularzu ZUS ZUA, i opłacać składkę. Samo zgłoszenie nie daje jeszcze prawa do wypłaty. Zwykle trzeba pozostawać w ubezpieczeniu przez 90 dni.
Przy ustalaniu prawa do świadczenia ZUS bierze pod uwagę zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z informacjami ZUS świadczenie nie przysługuje, jeżeli zadłużenie przekracza 1% minimalnego wynagrodzenia i nie zostanie spłacone w ustawowym terminie. Szczegóły zależą od daty powstania prawa do świadczenia i momentu uregulowania należności.
Przedsiębiorca powinien pamiętać o następujących czynnościach:
- Opłacanie składki chorobowej – bez dobrowolnego ubezpieczenia zasiłek chorobowy z JDG co do zasady nie przysługuje.
- Upływ 90 dni – wcześniejsze okresy ubezpieczenia można uwzględnić, gdy przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni.
- Złożenie formularza Z-3b – e-ZLA jest przekazywane elektronicznie, ale zaświadczenie płatnika składek nie powstaje automatycznie.
- Sprawdzenie konta w PUE ZUS – ZUS wypłaca świadczenie po otrzymaniu kompletu dokumentów, co do zasady w terminie 30 dni.
- Rozliczenie składek – po uzyskaniu zasiłku można proporcjonalnie obniżyć podstawę składek społecznych za okres choroby, ale składka zdrowotna nie jest z tego powodu automatycznie obniżana.
Podstawa zasiłku przedsiębiorcy zależy od podstawy, od której opłacał składki społeczne, a nie od przychodu firmy. Dlatego osoba korzystająca z preferencyjnych składek może otrzymać znacznie niższe świadczenie niż przedsiębiorca opłacający składki od wyższej podstawy.
Kiedy zasiłek chorobowy nie przysługuje?
Prawo do świadczenia może zostać zakwestionowane nie tylko z powodu braku ubezpieczenia lub dokumentów. Zasiłek nie przysługuje za okres, w którym ubezpieczony naruszył zasady korzystania ze zwolnienia.
Najczęstsze sytuacje wyłączające wypłatę to:
- wykonywanie pracy zarobkowej podczas zwolnienia lekarskiego,
- wykorzystywanie L4 niezgodnie z jego celem,
- posługiwanie się sfałszowanym zwolnieniem,
- niezdolność do pracy spowodowana nadużyciem alkoholu, za pierwsze pięć dni zwolnienia,
- powstanie niezdolności do pracy w okresie, za który ubezpieczony zachowuje prawo do wynagrodzenia albo przebywa na urlopie bezpłatnym lub wychowawczym.
W przypadku przedsiębiorcy szczególnie ryzykowne jest osobiste wykonywanie usług, obsługa klientów, sprzedaż, prowadzenie negocjacji lub regularne zarządzanie firmą. Pojedyncza czynność techniczna może wymagać odrębnej oceny, a orzecznictwo nie daje jednej reguły dla każdego przypadku. Zatrudnienie pracowników pozwala na dalsze wykonywanie przez nich czynności niezbędnych dla firmy, ale nie oznacza, że właściciel może osobiście pracować podczas L4.
Na zwolnieniu lekarskim nie wystarczy nie osiągać przychodu. Problemem może być samo wykonywanie pracy zarobkowej albo korzystanie ze zwolnienia w sposób sprzeczny z jego celem.
Zasiłek chorobowy jest wypłacany maksymalnie przez 182 dni, a w przypadku ciąży lub gruźlicy przez 270 dni. Po wyczerpaniu tego okresu, jeżeli dalsze leczenie rokuje odzyskanie zdolności do pracy, możliwe jest ubieganie się o świadczenie rehabilitacyjne.
Najważniejsze dla wysokości wypłaty są trzy elementy: średnia podstawa z 12 miesięcy, pomniejszenie jej o 13,71% oraz zastosowanie stawki 80% albo 100%. Pracownik otrzymuje najpierw wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy, natomiast przedsiębiorca musi sam zadbać o dobrowolne ubezpieczenie, formularz Z-3b i terminowe składki.
Artykuł nie stanowi porady finansowej ani prawnej. W sprawach dotyczących zbiegu tytułów do ubezpieczeń, zadłużenia wobec ZUS lub kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnienia warto skonsultować się z księgowym, doradcą lub prawnikiem.
