Prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego dla rodziny zastępczej powstaje z dniem faktycznego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Nie decyduje sama data wydania orzeczenia sądu, lecz dzień, w którym dziecko rzeczywiście zostało przyjęte pod opiekę rodziny. Podstawą umieszczenia może być prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego albo umowa zawarta między rodziną zastępczą a starostą.
Od kiedy przysługuje urlop?
Pracownik, który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, nabywa prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego od dnia faktycznego przyjęcia dziecka. Ta data ma znaczenie także przy obliczaniu terminu na złożenie wniosku o urlop rodzicielski oraz przy ustalaniu prawa do zasiłku macierzyńskiego.
Przykładowo, jeżeli sąd wydał postanowienie o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej 10 maja, ale dziecko faktycznie trafiło do tej rodziny 1 czerwca, za dzień nabycia uprawnień przyjmuje się co do zasady 1 czerwca. Datę tę należy wskazać w dokumentach składanych pracodawcy lub ZUS.
Kto może skorzystać z uprawnienia?
Uprawnienie wynika z przepisów Kodeksu pracy i dotyczy pracownika, który przyjął dziecko na wychowanie w ramach rodzinnej pieczy zastępczej. Rodzina zastępcza może być spokrewniona, niezawodowa albo zawodowa, jednak przepisy urlopowe przewidują istotne wyłączenie.
Z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego mogą korzystać:
- pracownicy tworzący spokrewnioną rodzinę zastępczą,
- pracownicy tworzący niezawodową rodzinę zastępczą,
- pracownicy, którzy spełniają pozostałe ustawowe warunki i faktycznie przyjęli dziecko do pieczy zastępczej.
Prawo to nie przysługuje osobom prowadzącym rodzinę zastępczą zawodową. W tym przypadku opieka nad dziećmi jest wykonywana w ramach odpłatnej działalności na podstawie umowy ze starostą, dlatego ustawodawca nie przyznaje urlopu służącego sprawowaniu tej samej opieki.
Wyłączenie obejmuje także urlop rodzicielski. Przyjęcie dziecka w ramach rodziny zastępczej nie daje natomiast prawa do urlopu ojcowskiego, ponieważ jest on związany z ojcostwem biologicznym albo adopcyjnym, a nie z samym pełnieniem funkcji rodziny zastępczej.
Ile trwa urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego?
Wymiar urlopu zależy od liczby dzieci przyjętych jednocześnie. Limity przewidziane w Kodeksie pracy przedstawiają się następująco:
| Liczba dzieci przyjętych jednocześnie | Wymiar urlopu |
|---|---|
| Jedno dziecko | 20 tygodni |
| Dwoje dzieci | 31 tygodni |
| Troje dzieci | 33 tygodnie |
| Czworo dzieci | 35 tygodni |
| Pięcioro lub więcej dzieci | 37 tygodni |
Urlop może być udzielony nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7. roku życia. Jeżeli wobec dziecka wydano decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, granicą jest ukończenie 10. roku życia. W sytuacji, gdy dziecko wkrótce osiągnie ten wiek, urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego nie może być krótszy niż 9 tygodni, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.
Po wykorzystaniu tego urlopu pracownik może ubiegać się o urlop rodzicielski. Jest to odrębne uprawnienie, udzielane po urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego albo po okresie zasiłku macierzyńskiego odpowiadającym temu urlopowi.
Jak złożyć wniosek i jakie dokumenty przygotować?
Urlop jest udzielany na wniosek pracownika. Formalności najlepiej wykonać niezwłocznie po faktycznym przyjęciu dziecka, ponieważ od tej daty liczą się ustawowe terminy. Procedura obejmuje następujące kroki:
- Złóż do pracodawcy pisemny albo elektroniczny wniosek o udzielenie urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.
- Wskaż we wniosku swoje dane, dane dziecka, jego datę urodzenia oraz okres, na który ma zostać udzielony urlop.
- Dołącz dokument potwierdzający podstawę umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej.
- Złóż odrębny wniosek o urlop rodzicielski, jeżeli chcesz korzystać z niego bezpośrednio po urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego.
Do wniosku dotyczącego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego należy zwykle dołączyć:
- oświadczenie o dacie faktycznego przyjęcia dziecka na wychowanie,
- kopię prawomocnego orzeczenia sądu opiekuńczego o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej albo kopię umowy zawartej ze starostą,
- dokument potwierdzający wiek dziecka,
- prawomocną decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, jeżeli ma ona wpływ na limit wieku.
Wniosek o urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego należy złożyć co do zasady w terminie 7 dni od dnia przyjęcia dziecka na wychowanie. Pracodawca powinien uwzględnić prawidłowo złożony wniosek.
Osobne znaczenie ma termin 21 dni od dnia faktycznego przyjęcia dziecka. W tym czasie pracownik może złożyć wniosek o urlop rodzicielski bezpośrednio po urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego. Zachowanie tego terminu wpływa na sposób ustalenia wysokości zasiłku macierzyńskiego za oba okresy. Jeżeli wniosek nie zostanie złożony w terminie albo nie obejmie pełnego należnego okresu, zasiłek może być rozliczany według różnych stawek obowiązujących dla poszczególnych części urlopu.
Jeżeli świadczenie wypłaca ZUS, oprócz dokumentów dotyczących pieczy zastępczej może być potrzebny wniosek o zasiłek macierzyński, na przykład formularz ZAS-54, oraz zaświadczenie płatnika składek. Pracownik powinien ustalić z pracodawcą, czy dokumenty przekazuje do niego, czy bezpośrednio do ZUS.
O czym jeszcze pamiętać?
Rodzina zastępcza spokrewniona lub niezawodowa może korzystać z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, a następnie z urlopu rodzicielskiego, jeżeli spełnia warunki ustawowe. Początkiem uprawnienia jest dzień faktycznego umieszczenia dziecka w pieczy, a nie automatycznie dzień wydania orzeczenia. Należy też sprawdzić wiek dziecka, rodzaj rodziny zastępczej i termin 21 dni na złożenie wniosku o urlop rodzicielski.
