Wypowiedzenie jest jednostronnym oświadczeniem woli i prowadzi do rozwiązania umowy po upływie okresu wypowiedzenia. „Rozwiązanie umowy” to pojęcie szersze, obejmujące między innymi porozumienie stron, wypowiedzenie oraz rozwiązanie bez wypowiedzenia. Porozumienie stron wymaga zgody pracownika i pracodawcy, podczas gdy wypowiedzenie może złożyć tylko jedna ze stron.
Wypowiedzenie a rozwiązanie umowy o pracę – najważniejsze różnice
W języku potocznym słowa „wypowiedzenie” i „rozwiązanie” często stosuje się zamiennie. W prawie pracy mają jednak różne znaczenie. Zgodnie z Kodeksem pracy umowa o pracę może zakończyć się między innymi na mocy porozumienia stron, przez wypowiedzenie, bez wypowiedzenia, z upływem czasu, na który została zawarta, albo wskutek wygaśnięcia.
Wypowiedzenie jest więc jednym z trybów prowadzących do rozwiązania stosunku pracy. Z kolei porozumienie stron to odrębny, dobrowolny sposób zakończenia zatrudnienia. Strony mogą w nim ustalić dowolny termin ustania umowy, bez zachowania ustawowego okresu wypowiedzenia.
| Tryb | Wymagana zgoda | Okres wypowiedzenia | Przyczyna | Odwołanie do sądu |
|---|---|---|---|---|
| Porozumienie stron | Tak, obu stron | Brak, termin ustalają strony | Nie trzeba jej podawać | Co do zasady ograniczone |
| Wypowiedzenie | Nie, wystarczy oświadczenie jednej strony | Wymagany, chyba że przepisy przewidują inaczej | Pracownik nie musi jej podawać, pracodawca co do zasady musi wskazać przyczynę | Możliwe, gdy wypowiedzenie narusza przepisy lub jest nieuzasadnione |
| Rozwiązanie bez wypowiedzenia | Nie, składa je jedna strona | Brak, umowa kończy się z chwilą skutecznego oświadczenia | Tak, przyczyna musi wynikać z przepisów i być wskazana w oświadczeniu | Możliwe na zasadach określonych w Kodeksie pracy |
Na czym polega wypowiedzenie umowy o pracę?
Wypowiedzenie to jednostronne oświadczenie pracownika albo pracodawcy. Druga strona nie może zablokować jego skutku samą odmową przyjęcia dokumentu. Stosunek pracy trwa jednak do końca okresu wypowiedzenia. Jego długość zależy przede wszystkim od rodzaju umowy i stażu pracy u danego pracodawcy.
Pracownik, który wypowiada umowę, nie musi wskazywać powodu swojej decyzji. Pracodawca ma szersze obowiązki. Przy wypowiedzeniu umowy na czas określony lub nieokreślony powinien wskazać przyczynę uzasadniającą decyzję, zachować formę pisemną oraz zamieścić pouczenie o prawie odwołania do sądu pracy. Musi też uwzględnić przepisy chroniące niektóre grupy pracowników.
Prawidłowe przygotowanie i doręczenie wypowiedzenia pracodawcy obejmuje następujące czynności:
- Przygotowanie pisma zawierającego dane stron, rodzaj umowy i oświadczenie o wypowiedzeniu.
- Wskazanie konkretnej i rzeczywistej przyczyny, jeżeli wypowiedzenie składa pracodawca.
- Dodanie pouczenia o prawie, terminie i sposobie odwołania do sądu pracy.
- Doręczenie dokumentu w sposób pozwalający ustalić datę jego otrzymania, najlepiej za potwierdzeniem odbioru.
Brak podpisu na potwierdzeniu odbioru nie zawsze oznacza, że wypowiedzenie jest nieskuteczne. Istotne jest, czy druga strona miała realną możliwość zapoznania się z jego treścią. W razie sporu to pracodawca powinien jednak wykazać, kiedy i w jaki sposób złożył oświadczenie.
Rozwiązanie umowy za porozumieniem stron
Porozumienie stron wymaga zgodnych oświadczeń pracownika i pracodawcy. Żadna ze stron nie może skutecznie narzucić drugiej takiego trybu. Sama propozycja podpisania porozumienia nie kończy zatrudnienia, dopóki druga strona jej nie zaakceptuje.
W porozumieniu można ustalić dzień rozwiązania umowy przypadający zarówno w dniu podpisania dokumentu, jak i w późniejszym terminie. Nie stosuje się wtedy okresu wypowiedzenia. Strony nie muszą podawać przyczyny zakończenia zatrudnienia, mogą natomiast określić zasady rozliczenia urlopu, zwrotu sprzętu czy wypłaty należnych świadczeń.
Porozumienie jest co do zasady trudniejsze do zakwestionowania niż wypowiedzenie. Pracownik nie odwołuje się od niego do sądu pracy tak jak od jednostronnego wypowiedzenia. Możliwe jest jednak powołanie się na wady oświadczenia woli, na przykład błąd, podstęp albo bezprawną groźbę. Z tego powodu dokument powinien jasno określać wolę obu stron i termin zakończenia stosunku pracy.
Do najważniejszych zalet i ograniczeń tego trybu należą:
- Szybkość – strony mogą ustalić termin wcześniejszy niż wynikający z okresu wypowiedzenia.
- Elastyczność – porozumienie może obejmować dodatkowe ustalenia dotyczące rozliczeń.
- Brak konieczności podawania przyczyny – dokument nie musi wyjaśniać, dlaczego strony kończą zatrudnienie.
- Wymóg zgody – brak akceptacji pracownika albo pracodawcy uniemożliwia zastosowanie tego trybu.
Rozwiązanie bez wypowiedzenia – odrębny tryb
Rozwiązanie bez wypowiedzenia kończy stosunek pracy bez oczekiwania na upływ okresu wypowiedzenia. Może nastąpić tylko w sytuacjach wskazanych w Kodeksie pracy. Przykładem jest rozwiązanie umowy z winy pracownika w razie ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, potocznie nazywane zwolnieniem dyscyplinarnym.
Ten tryb nie jest tym samym co zwykłe wypowiedzenie. Wymaga wskazania konkretnej podstawy prawnej i przyczyny, a pracodawca musi zachować ustawowe warunki zastosowania takiego rozwiązania. Pracownik może zakwestionować je przed sądem pracy.
Jak wybrać tryb zakończenia umowy?
Wybór trybu zależy przede wszystkim od tego, czy druga strona zgadza się na zakończenie zatrudnienia, jak szybko umowa ma się zakończyć oraz czy istnieje podstawa do jednostronnego działania. Najczęściej należy uwzględnić następujące kwestie:
- Porozumienie stron sprawdza się wtedy, gdy pracownik i pracodawca chcą wspólnie ustalić termin oraz zasady zakończenia współpracy.
- Wypowiedzenie jest potrzebne, gdy druga strona nie wyraża zgody na porozumienie, a przepisy pozwalają na jednostronne zakończenie umowy.
- Rozwiązanie bez wypowiedzenia można zastosować wyłącznie w szczególnych przypadkach określonych w Kodeksie pracy.
- Forma pisemna jest najbezpieczniejsza dowodowo, nawet gdy przepisy nie wymagają jej wprost dla danego porozumienia.
Pracodawca powinien sprawdzić także ochronę pracownika przed rozwiązaniem umowy, prawidłową długość okresu wypowiedzenia oraz obowiązek konsultacji ze związkiem zawodowym, jeżeli ma on zastosowanie. W razie wątpliwości pomoc może uzyskać pracownik lub pracodawca u prawnika albo w Państwowej Inspekcji Pracy.
Najważniejsze rozróżnienie polega na tym, że wypowiedzenie jest jednostronnym trybem zakończenia umowy, a rozwiązanie umowy stanowi pojęcie szersze. Porozumienie stron wymaga zgody obu stron i pozwala ustalić termin zakończenia zatrudnienia bez okresu wypowiedzenia. Niezależnie od wybranego trybu należy zadbać o jasny dokument i potwierdzenie jego doręczenia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku wątpliwości dotyczących konkretnego wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę skonsultuj się z prawnikiem albo Państwową Inspekcją Pracy.
