Ochrona przed zwolnieniem – ile lat przed emeryturą przysługuje?

Ochrona przedemerytalna przysługuje przez 4 lata przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. W praktyce obejmuje kobietę od ukończenia 56 lat i mężczyznę od ukończenia 61 lat, pod warunkiem spełnienia także pozostałych wymagań ustawowych.

Ile lat przed emeryturą zaczyna się ochrona?

Zasady określa art. 39 Kodeksu pracy. Wiek ochronny wynika z odjęcia 4 lat od powszechnego wieku emerytalnego. Nie należy więc utożsamiać wieku emerytalnego z wiekiem, w którym rozpoczyna się ochrona przed zwolnieniem.

Przykładowo, kobieta, która osiągnie wiek emerytalny 15 kwietnia 2030 roku, co do zasady zostaje objęta ochroną 15 kwietnia 2026 roku. Przy ustalaniu konkretnej daty znaczenie ma data urodzenia i wynikające z niej osiągnięcie odpowiedniego wieku.

Na czym polega ochrona przedemerytalna?

Ochrona nie oznacza całkowitej niemożności rozwiązania stosunku pracy. Jej podstawowym skutkiem jest zakaz wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę, jeżeli pracownikowi brakuje nie więcej niż 4 lata do wieku emerytalnego, a okres zatrudnienia pozwoli mu uzyskać prawo do emerytury z chwilą osiągnięcia tego wieku.

Ochrona obejmuje także wypowiedzenie zmieniające, czyli jednostronną zmianę warunków pracy lub płacy na mniej korzystne. Co do zasady pracodawca nie może więc w tym czasie obniżyć wynagrodzenia, wymiaru etatu ani pogorszyć innych istotnych warunków zatrudnienia.

Sprawdź także: L4 na umowę zlecenie – ile płatne i czy przysługuje?

W okresie ochronnym obowiązują przede wszystkim następujące zasady:

• Umowa o pracę – ochrona dotyczy pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę.
• Umowy cywilnoprawne – ochrona nie obejmuje osób pracujących na podstawie umowy zlecenia ani umowy o dzieło.
• Staż emerytalny – pracownik musi mieć okres zatrudnienia umożliwiający uzyskanie prawa do emerytury po osiągnięciu właściwego wieku.
• Rodzaj umowy – ochrona może dotyczyć zarówno umowy na czas nieokreślony, jak i umowy na czas określony, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 39 Kodeksu pracy. Nie powoduje jednak automatycznego przedłużenia umowy terminowej po upływie okresu, na który ją zawarto.

W materiałach dotyczących ochrony często wskazuje się staż 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. W praktyce trzeba jednak oceniać indywidualnie okresy składkowe i nieskładkowe oraz zasady nabywania prawa do konkretnego świadczenia. Sam wiek nie wystarcza, jeżeli pracownik nie spełnia warunku emerytalnego.

Kiedy można zwolnić pracownika w wieku ochronnym?

Ochrona dotyczy przede wszystkim wypowiedzenia umowy. Nie blokuje wszystkich sposobów zakończenia zatrudnienia. Pracodawca może rozwiązać umowę w szczególności w następujących sytuacjach:

• Zwolnienie dyscyplinarne – gdy pracownik ciężko naruszył podstawowe obowiązki, popełnił określone przestępstwo albo z własnej winy utracił uprawnienia konieczne do wykonywania pracy.
• Upadłość lub likwidacja pracodawcy – w takich okolicznościach ochrona przedemerytalna nie działa na zasadach ogólnych.
• Renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy – uzyskanie takiego prawa wyłącza stosowanie ochrony z art. 39 Kodeksu pracy.
• Porozumienie stron – strony mogą dobrowolnie uzgodnić zakończenie umowy, ponieważ ochrona nie zakazuje pracownikowi wyrażenia zgody na takie rozwiązanie.

W szczególnych okolicznościach możliwe jest także rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z przyczyn niezawinionych przez pracownika, na przykład po długotrwałej niezdolności do pracy. Ocena takiej sytuacji wymaga sprawdzenia długości zatrudnienia, okresu zasiłkowego i ewentualnego świadczenia rehabilitacyjnego.

Sprawdź także: Czy studia zaoczne liczą się do emerytury?

Czy można zmienić warunki pracy lub płacy?

Zakaz obejmuje nie tylko wypowiedzenie definitywne, lecz także wypowiedzenie warunków pracy i płacy. Istnieją jednak wyjątki. Zmiana może być dopuszczalna, gdy pracodawca wprowadza nowe zasady wynagradzania dotyczące wszystkich pracowników albo całej grupy zawodowej, pracownik utracił – bez własnej winy – uprawnienia niezbędne do wykonywania pracy lub orzeczenie lekarskie potwierdziło utratę zdolności do wykonywania dotychczasowych obowiązków.

Sama likwidacja konkretnego stanowiska nie zawsze wystarcza do wypowiedzenia umowy osobie objętej ochroną. Jeżeli przyczyna dotyczy reorganizacji lub zwolnień grupowych, trzeba sprawdzić, czy przepisy pozwalają co najwyżej na zmianę warunków zatrudnienia, a nie na rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem.

Kiedy liczy się moment wypowiedzenia?

Decydujący jest moment doręczenia pracownikowi oświadczenia pracodawcy, a nie dzień, w którym umowa faktycznie się rozwiąże. Jeżeli wypowiedzenie zostało skutecznie wręczone przed rozpoczęciem wieku ochronnego, pozostaje ważne, nawet gdy okres wypowiedzenia kończy się już po ukończeniu 56 lat przez kobietę albo 61 lat przez mężczyznę.

Zobacz także: Umowa o pracę – jakie prawa przysługują pracownikowi?

Przykładowo, wypowiedzenie doręczone mężczyźnie dzień przed 61. urodzinami może doprowadzić do rozwiązania umowy w trakcie późniejszego okresu ochronnego. Pracodawca nie może jednak skutecznie wręczyć takiego wypowiedzenia już po rozpoczęciu ochrony, jeżeli pracownik spełnia także warunek dotyczący stażu emerytalnego.

Najkrócej: ochrona przed zwolnieniem obejmuje 4 lata przed emeryturą, czyli zwykle kobiety od 56. roku życia i mężczyzn od 61. roku życia. Dotyczy stosunku pracy, wymaga spełnienia warunku emerytalnego i nie wyklucza zwolnienia dyscyplinarnego, rozwiązania z powodu upadłości lub likwidacji pracodawcy ani innych wyjątków przewidzianych prawem.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie należy zweryfikować aktualne przepisy oraz okoliczności zatrudnienia.