Po zakończeniu urlopu macierzyńskiego nie przysługuje automatyczna ochrona przed zwolnieniem. Ochrona kończy się wraz z ostatnim dniem urlopu. Można ją jednak uzyskać na maksymalnie 12 miesięcy po złożeniu wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy, pod warunkiem zachowania wymaganej procedury.
Czy po macierzyńskim przysługuje automatyczna ochrona?
Nie. To jeden z najczęstszych mitów dotyczących powrotu do pracy po urlopie macierzyńskim. Sam fakt korzystania z urlopu, a następnie powrotu do firmy, nie blokuje pracodawcy przed wypowiedzeniem umowy na zasadach ogólnych.
W trakcie urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowawczego pracownik korzysta z ochrony przewidzianej w Kodeksie pracy. Po zakończeniu urlopu sytuacja się zmienia. Jeżeli pracownik nie złożył wniosku o obniżenie etatu, pracodawca może wręczyć wypowiedzenie, o ile istnieje rzeczywista i uzasadniona przyczyna, a czynność nie narusza przepisów o zakazie dyskryminacji.
Kiedy ochrona obowiązuje, a kiedy się kończy?
Różnicę między okresem urlopu a powrotem do pracy najlepiej pokazuje poniższe zestawienie:
| Okres | Czy ochrona istnieje? | Podstawa prawna |
|---|---|---|
| Urlop macierzyński, rodzicielski lub wychowawczy | Tak, co do zasady pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy | Przepisy Kodeksu pracy dotyczące ochrony związanej z rodzicielstwem |
| Powrót do pracy bez wniosku o obniżenie etatu | Nie ma automatycznej ochrony przed wypowiedzeniem | Zakończenie okresu ochronnego po urlopie |
| Powrót z wnioskiem o obniżenie etatu | Tak, przez okres wskazany w art. 1868 Kodeksu pracy, nie dłużej niż 12 miesięcy | Art. 1867 i art. 1868 Kodeksu pracy |
Ochrona wynikająca z obniżenia wymiaru czasu pracy nie oznacza jednak, że pracodawca nie może nigdy rozwiązać umowy. Przepisy przewidują wyjątki, a sama ochrona nie powinna być mylona z gwarancją zatrudnienia do końca okresu ochronnego.
Sprawdź także: Urlop ojcowski – ile wcześniej złożyć wniosek?
Jak uzyskać ochronę przez obniżenie etatu?
Podstawą jest art. 1867 Kodeksu pracy. Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy. Pracodawca powinien taki wniosek uwzględnić, jeżeli spełnia on wymagania ustawowe.
Aby procedura zadziałała, trzeba wykonać następujące kroki:
- Złóż wniosek z odpowiednim wyprzedzeniem – dokument powinien trafić do pracodawcy co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem pracy w obniżonym wymiarze.
- Wskaż wymiar czasu pracy – po obniżeniu musi pozostać co najmniej 1/2 etatu. Osoba zatrudniona na pełen etat może więc zawnioskować na przykład o pracę na 3/4, 1/2 lub inną część etatu, która nie spada poniżej połowy etatu.
- Określ okres obniżenia – wniosek powinien wskazywać, od kiedy i przez jaki czas pracownik chce wykonywać pracę w niższym wymiarze.
- Zachowaj potwierdzenie złożenia dokumentu – najlepiej przekazać wniosek w sposób pozwalający wykazać datę jego doręczenia, na przykład elektronicznie lub za potwierdzeniem odbioru.
Zgodnie z art. 1868 Kodeksu pracy ochrona trwa od złożenia wniosku do powrotu do poprzedniego wymiaru czasu pracy, ale nie dłużej niż przez 12 miesięcy. Obniżenie etatu oznacza zwykle proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia, dlatego przed złożeniem wniosku trzeba zestawić potrzebę ochrony z niższą pensją.
Jeżeli pracownik już przed urlopem był zatrudniony na 1/2 etatu, dalsze obniżenie wymiaru nie będzie możliwe w granicach określonych w przepisach. W takiej sytuacji nie da się uzyskać ochrony na podstawie art. 1867 Kodeksu pracy.
Przeczytaj również: Bezpłatny urlop wychowawczy – komu przysługuje i jak go uzyskać?
Na jakie stanowisko można wrócić?
Sama możliwość wypowiedzenia umowy po urlopie nie oznacza, że pracodawca może dowolnie zmienić warunki powrotu. Zgodnie z art. 1864 Kodeksu pracy pracownik powinien zostać dopuszczony do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, pracodawca powinien zaproponować stanowisko równorzędne albo inne, odpowiadające kwalifikacjom zawodowym.
Wynagrodzenie powinno odpowiadać temu, które pracownik otrzymywałby, gdyby nie korzystał z uprawnień rodzicielskich. Oznacza to, że trzeba uwzględnić także podwyżki lub inne zmiany wynagrodzeń wprowadzone w firmie w czasie nieobecności. Pracodawca nie może obniżyć pensji wyłącznie dlatego, że pracownik wraca po urlopie związanym z rodzicielstwem.
Przeczytaj również: Kiedy przejść na L4 w ciąży? Zasady i prawa pracownicy
Kiedy ochrona nie działa?
Ochrona przed wypowiedzeniem nie ma charakteru absolutnego. Wyjątki obejmują przede wszystkim następujące sytuacje:
- Upadłość pracodawcy – ochrona może zostać wyłączona w związku z ogłoszeniem upadłości.
- Likwidacja pracodawcy – zakończenie działalności firmy może uzasadniać rozwiązanie stosunku pracy mimo okresu ochronnego.
- Zwolnienie dyscyplinarne – ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych może prowadzić do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika.
Jeżeli po powrocie pracodawca wręczy wypowiedzenie, które wydaje się związane z korzystaniem z uprawnień rodzicielskich, warto zachować dokumenty i skonsultować sytuację z prawnikiem lub Państwową Inspekcją Pracy. O zasadności wypowiedzenia może również rozstrzygać sąd pracy.
Najważniejsze jest rozróżnienie między ochroną w trakcie urlopu a sytuacją po powrocie. Automatyczna ochrona po macierzyńskim nie istnieje, natomiast wniosek o obniżenie etatu złożony co najmniej 21 dni wcześniej może zapewnić ochronę przez okres do 12 miesięcy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu z pracodawcą warto skonsultować dokumenty z prawnikiem prawa pracy lub Państwową Inspekcją Pracy.
