Umowa o pracę na czas określony ma z góry ustalony termin zakończenia. Co do zasady u tego samego pracodawcy można zawrzeć maksymalnie 3 takie umowy, a ich łączny okres nie może przekroczyć 33 miesięcy. Przekroczenie któregoś z tych limitów powoduje zatrudnienie na czas nieokreślony z mocy prawa.
Czym jest umowa o pracę na czas określony?
Umowa o pracę na czas określony wskazuje okres, przez który ma trwać zatrudnienie. Kończy się z upływem ustalonego terminu, bez konieczności składania dodatkowego wypowiedzenia. Może też zostać rozwiązana wcześniej, między innymi za porozumieniem stron albo za wypowiedzeniem.
Podstawą prawną jest Kodeks pracy, który określa zarówno dopuszczalny czas trwania takich umów, jak i maksymalną ich liczbę. Wypowiedzenie umowy terminowej nie wymaga wskazania przyczyny przez pracodawcę. Okres wypowiedzenia zależy natomiast od stażu pracy u danego pracodawcy.
Limit 33 miesięcy i 3 umów
Reguła określana skrótowo jako „33/3” obejmuje dwa niezależne ograniczenia. U tego samego pracodawcy łączny okres zatrudnienia na podstawie umów na czas określony nie może przekroczyć 33 miesięcy, a liczba zawartych umów tego rodzaju nie może być większa niż trzy. Oba limity trzeba kontrolować równocześnie.
Przykładowo, zawarcie trzech umów nie pozwala automatycznie na pracę terminową przez pełne 33 miesiące, jeżeli ich łączny czas jest krótszy. Z kolei umowa trwająca 33 miesiące nie daje prawa do podpisania czwartej umowy terminowej.
Poniższe zestawienie pokazuje oba ograniczenia wynikające z art. 251 Kodeksu pracy:
| Rodzaj limitu | Wartość | Skutek przekroczenia |
|---|---|---|
| Limit czasowy | 33 miesiące łącznego zatrudnienia | Zatrudnienie na czas nieokreślony od następnego dnia |
| Limit ilościowy | 3 umowy na czas określony | Zatrudnienie na czas nieokreślony od dnia zawarcia 4. umowy |
Przy obliczeniach uwzględnia się okresy zatrudnienia między tymi samymi stronami stosunku pracy. Nie należy więc analizować wyłącznie ostatniej umowy, lecz całą historię umów terminowych u danego pracodawcy.
Kiedy limity 33/3 nie mają zastosowania?
Kodeks pracy przewiduje sytuacje, w których umowa na czas określony może trwać dłużej niż 33 miesiące albo zostać zawarta w liczbie większej niż trzy. Wyjątek musi wynikać z rzeczywistego celu zatrudnienia, a nie tylko z wygody stron.
Ograniczenia nie stosuje się do umów zawartych:
- W celu zastępstwa pracownika podczas jego usprawiedliwionej nieobecności.
- Do pracy sezonowej lub dorywczej, której charakter uzasadnia terminowe zatrudnienie.
- Na okres kadencji, na przykład w przypadku funkcji związanej z zarządzaniem spółką.
- Z powodu obiektywnych przyczyn leżących po stronie pracodawcy, gdy umowa służy zaspokojeniu rzeczywistego okresowego zapotrzebowania i jest niezbędna w danych okolicznościach.
W ostatnim przypadku pracodawca powinien wskazać w umowie cel lub okoliczności uzasadniające zastosowanie wyjątku. Samo ogólne stwierdzenie, że zatrudnienie ma charakter okresowy, może być niewystarczające. Szczególnym przypadkiem jest także przedłużenie umowy do dnia porodu, które podlega odrębnym zasadom.
Jak wypowiedzieć umowę na czas określony?
Umowę terminową może wypowiedzieć zarówno pracodawca, jak i pracownik. Wypowiedzenie powinno mieć formę pisemną. Pracownik nie musi podawać przyczyny, a pracodawca nie ma obowiązku uzasadniania wypowiedzenia umowy na czas określony. Nie oznacza to jednak, że wypowiedzenie może naruszać przepisy o ochronie zatrudnienia lub dyskryminacji.
Okres wypowiedzenia jest taki sam jak przy umowie na czas nieokreślony i zależy od stażu u danego pracodawcy. Tabelę należy czytać według całkowitego okresu zatrudnienia, a nie wyłącznie czasu trwania ostatniej umowy:
| Staż pracy u danego pracodawcy | Okres wypowiedzenia | Dotyczy |
|---|---|---|
| Poniżej 6 miesięcy | 2 tygodnie | Umowy na czas określony i nieokreślony |
| Od 6 miesięcy do mniej niż 3 lat | 1 miesiąc | Umowy na czas określony i nieokreślony |
| Co najmniej 3 lata | 3 miesiące | Umowy na czas określony i nieokreślony |
Dwutygodniowy okres wypowiedzenia kończy się w sobotę, po upływie pełnych dwóch tygodni. Okres miesięczny kończy się z ostatnim dniem miesiąca, a trzymiesięczny – z końcem miesiąca, po upływie trzech pełnych miesięcy.
Co dzieje się po przekroczeniu limitów?
Przekształcenie następuje automatycznie, bez potrzeby podpisywania aneksu i bez składania dodatkowego oświadczenia. Jeżeli zatrudnienie na podstawie umów terminowych przekroczy 33 miesiące, pracownik jest uznawany za zatrudnionego na czas nieokreślony od dnia następującego po upływie tego okresu.
Jeżeli natomiast pracodawca zawrze czwartą umowę na czas określony, skutek następuje od dnia jej zawarcia. W praktyce oznacza to, że treść dokumentu nazwanego czwartą umową terminową nie przesądza o rodzaju zatrudnienia. Decyduje ustawowy mechanizm przekształcenia.
Na co uważać przy zawieraniu umowy?
Pracodawca powinien prowadzić ewidencję wszystkich umów terminowych zawieranych z konkretnym pracownikiem, wraz z datami rozpoczęcia i zakończenia zatrudnienia. Błędne pominięcie wcześniejszej umowy może doprowadzić do nieprawidłowego ustalenia daty przekształcenia.
Szczególnej staranności wymaga opisanie obiektywnych przyczyn uzasadniających wyjątek od limitów. Trzeba wskazać rzeczywiste, okresowe zapotrzebowanie i wyjaśnić, dlaczego zatrudnienie terminowe jest w danej sytuacji niezbędne. Przy wątpliwościach interpretacyjnych bezpieczniej skonsultować treść umowy ze specjalistą prawa pracy.
Najważniejsza zasada jest prosta: umowa na czas określony daje stronom elastyczność, ale nie pozwala dowolnie przedłużać zatrudnienia terminowego. Po osiągnięciu jednego z limitów 33/3 stosunek pracy trwa na czas nieokreślony.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W sprawach wymagających oceny konkretnej umowy lub sytuacji pracowniczej warto skonsultować się z prawnikiem albo specjalistą prawa pracy.
