Urlop dla poratowania zdrowia i urlop wypoczynkowy to dwa odrębne uprawnienia. Pierwszy służy leczeniu, drugi regeneracji. Urlop zdrowotny nie „konsumuje” wypoczynkowego. Jeżeli nauczyciel szkoły feryjnej nie mógł wykorzystać ferii z powodu urlopu zdrowotnego, może otrzymać urlop uzupełniający – do 8 tygodni, zależnie od faktycznie niewykorzystanego wypoczynku.
Urlop zdrowotny a wypoczynkowy – najważniejsze różnice
Oba świadczenia są związane z trwaniem stosunku pracy, ale mają inną podstawę i cel. Urlop dla poratowania zdrowia udzielany jest na podstawie art. 73 Karty Nauczyciela, po spełnieniu ustawowych warunków i uzyskaniu odpowiedniego orzeczenia lub skierowania. Urlop wypoczynkowy wynika z prawa nauczyciela do corocznego odpoczynku.
Sprawdź także: Czy nauczyciel może wziąć urlop bezpłatny? Zasady i warunki
| Cecha | Urlop dla poratowania zdrowia | Urlop wypoczynkowy |
|---|---|---|
| Cel | Leczenie, rehabilitacja i odzyskanie zdolności do pracy | Regeneracja sił po pracy |
| Podstawa | Art. 73 Karty Nauczyciela oraz orzeczenie lekarskie albo skierowanie | Przepisy o urlopie wypoczynkowym, w szczególności art. 64 i 66 Karty Nauczyciela |
| Wymiar | Jednorazowo maksymalnie 12 miesięcy, łącznie maksymalnie 3 lata w okresie zatrudnienia | W szkole feryjnej urlop odpowiada okresowi ferii, nie więcej niż 8 tygodni w zakresie urlopu uzupełniającego |
| Płatność | Nauczyciel zachowuje wynagrodzenie zasadnicze i określone świadczenia pracownicze | Urlop jest płatny na zasadach dotyczących wynagrodzenia urlopowego |
Nie można zaliczyć jednego urlopu na poczet drugiego. Sam fakt, że nauczyciel przebywał przez dłuższy czas poza szkołą, nie oznacza wykorzystania urlopu wypoczynkowego.
Kiedy przysługuje urlop uzupełniający?
Podstawą prawa do urlopu uzupełniającego jest art. 66 ust. 1 Karty Nauczyciela. Przepis dotyczy nauczycieli szkół feryjnych, którzy nie wykorzystali urlopu wypoczynkowego w całości lub części podczas ferii z przyczyn wskazanych w ustawie, w tym z powodu urlopu dla poratowania zdrowia.
Urlop uzupełniający nie jest dodatkową premią urlopową. Ma wyrównać rzeczywisty brak wypoczynku. Jeżeli nauczyciel nie wykorzystał żadnej części urlopu w czasie ferii, może przysługiwać mu wymiar do 8 tygodni. Jeżeli wykorzystał część ferii, uzupełnieniu podlega tylko brakująca część.
Inaczej wygląda sytuacja w szkole nieferyjnej. Tam urlop wypoczynkowy jest udzielany w wymiarze określonym dla nauczyciela, a gdy urlop zdrowotny uniemożliwi rozpoczęcie lub wykorzystanie urlopu w ustalonym terminie, urlop wypoczynkowy przesuwa się na termin późniejszy na zasadach art. 66a Karty Nauczyciela. Nie stosuje się tu mechanicznie limitu 8 tygodni właściwego dla szkół feryjnych.
Sprawdź także: Urlop wypoczynkowy nauczyciela – wymiar, zasady i terminy
Zmiana przepisów od 1 stycznia 2018 r. miała istotne znaczenie. Wcześniej art. 66 Karty Nauczyciela nie wymieniał urlopu zdrowotnego wśród przyczyn uzasadniających urlop uzupełniający. W wyroku z 30 czerwca 2016 r. w sprawie C-178/15 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał jednak, że urlop zdrowotny nie może pozbawiać pracownika prawa do corocznego płatnego wypoczynku, jeżeli cele obu urlopów są różne. Ta interpretacja ma znaczenie także dla niektórych stanów faktycznych sprzed nowelizacji, o ile roszczenie nie uległo przedawnieniu.
Urlop zdrowotny służy leczeniu, a urlop wypoczynkowy odpoczynkowi. Różnica celów przesądza o tym, że jeden nie zastępuje drugiego.
Jak uzyskać urlop uzupełniający?
Prawo do urlopu wynika z ustawy, ale termin jego wykorzystania wymaga ustalenia z dyrektorem. Urlop uzupełniający nie jest urlopem „na żądanie”, dlatego nauczyciel nie powinien samodzielnie rozpoczynać go w wybranym dniu.
- Ustal wymiar niewykorzystanego wypoczynku – sprawdź, które ferie przypadły w okresie urlopu zdrowotnego i ile urlopu wypoczynkowego faktycznie wykorzystałeś.
- Przygotuj pisemny wniosek – wskaż art. 66 ust. 1 Karty Nauczyciela, okres urlopu zdrowotnego, niewykorzystane ferie, wyliczony wymiar oraz proponowany termin.
- Złóż wniosek dyrektorowi – zachowaj kopię pisma albo potwierdzenie jego złożenia.
- Uzgodnij termin – dyrektor może uwzględnić organizację pracy szkoły, egzaminy i konieczność zapewnienia zastępstw, ale nie powinien pozbawiać nauczyciela należnego urlopu.
Przepisy nie nakazują, aby urlop uzupełniający rozpoczynał się bezpośrednio po urlopie zdrowotnym. Może zostać udzielony później, w ciągu roku szkolnego, po ustaleniu wymiaru i terminu. Nie należy jednak zwlekać ze złożeniem wniosku, ponieważ roszczenia ze stosunku pracy co do zasady przedawniają się po 3 latach.
Na co uważać przy rozliczeniu urlopu?
Najczęstszy błąd polega na automatycznym żądaniu pełnych 8 tygodni bez sprawdzenia, czy część wypoczynku została już wykorzystana. Wymiar urlopu uzupełniającego ma dopełnić urlop wykorzystany w ferie do ustawowego limitu, a nie odpowiadać każdemu dniowi nieobecności nauczyciela.
Urlop powinien być co do zasady udzielony w naturze. Ekwiwalent pieniężny nie zastępuje go tylko dlatego, że szkole trudno zorganizować zastępstwo. Może mieć znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy stosunek pracy zostaje rozwiązany albo wygasa, a wykorzystanie urlopu staje się niemożliwe. W takim przypadku zakres ekwiwalentu zależy od szczególnych reguł Karty Nauczyciela.
Przed złożeniem pisma sprawdź następujące informacje:
- czy szkoła jest szkołą feryjną czy nieferyjną,
- jakie były dokładne daty urlopu dla poratowania zdrowia,
- które ferie przypadły w tym okresie,
- ile urlopu wypoczynkowego zostało faktycznie wykorzystane,
- czy roszczenie nie jest objęte trzyletnim terminem przedawnienia,
- czy dokumentacja kadrowa potwierdza okresy urlopów i wcześniejsze wykorzystanie wypoczynku.
W dokumentacji warto zachować wniosek, potwierdzenie jego złożenia, kopię orzeczenia lub dokumentu potwierdzającego urlop zdrowotny oraz korespondencję z dyrektorem. Jeżeli dyrektor odmawia prawa do urlopu albo kwestionuje jego wymiar, poproś o pisemne stanowisko z podaniem podstawy prawnej.
Ograniczenia podczas urlopu zdrowotnego
Urlop dla poratowania zdrowia ma służyć leczeniu, dlatego Karta Nauczyciela ogranicza aktywność zarobkową nauczyciela. W okresie urlopu nie wolno nawiązać stosunku pracy ani podjąć innej działalności zarobkowej. Naruszenie tego zakazu może skutkować odwołaniem z urlopu i wyznaczeniem terminu powrotu do pracy.
Samo posiadanie zarejestrowanej działalności gospodarczej nie musi jeszcze oznaczać naruszenia przepisu. Znaczenie ma faktyczne i osobiste wykonywanie działalności zarobkowej. W razie wątpliwości trzeba ocenić konkretny sposób prowadzenia działalności, a nie tylko formalny wpis w rejestrze.
Wniosek i odmowa dyrektora – co dalej?
Urlop uzupełniający jest uprawnieniem nauczyciela, a nie świadczeniem zależnym od uznania dyrektora. Dyrektor może zweryfikować przesłanki, obliczenie wymiaru i uzgodnić termin, lecz sama trudność organizacyjna nie powinna prowadzić do pozbawienia nauczyciela wypoczynku.
Jeżeli odmowa nie zawiera konkretnego uzasadnienia, poproś o odpowiedź na piśmie. Przy sporze znaczenie będą miały daty, dokumentacja kadrowa, rodzaj szkoły i sposób obliczenia niewykorzystanego urlopu. W sprawach dotyczących dawnych okresów trzeba dodatkowo sprawdzić, czy roszczenie nie uległo przedawnieniu. Przy poważnym sporze z pracodawcą warto skonsultować dokumenty ze związkiem zawodowym albo prawnikiem prawa pracy.
Najważniejsze jest rozdzielenie dwóch kwestii: urlop zdrowotny nie zastępuje wypoczynkowego, ale urlop uzupełniający nie powstaje w pełnym wymiarze automatycznie. Nauczyciel szkoły feryjnej powinien ustalić rzeczywiście niewykorzystany wypoczynek, złożyć pisemny wniosek i uzgodnić termin z dyrektorem. W razie bezpodstawnej odmowy należy żądać pisemnego stanowiska.
Przeczytaj też: Urlop bezpłatny 1 dzień – jak złożyć wniosek i jakie są zasady?
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Przed podjęciem działań w konkretnej sprawie należy zweryfikować aktualne przepisy oraz dokumentację pracowniczą.
