Zasiłek macierzyński z ZUS przysługuje osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym, która urodziła dziecko albo przyjęła je na wychowanie w sytuacji określonej przepisami. Pracownik składa wniosek do pracodawcy, a osoba ubezpieczona z innego tytułu, na przykład prowadząca działalność, bezpośrednio do ZUS. Termin 21 dni od porodu może zdecydować o sposobie ustalenia wysokości świadczenia.
Kto może ubiegać się o zasiłek macierzyński?
Prawo do świadczenia powstaje, gdy w dniu porodu osoba podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Zasiłek może obejmować okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu. Można się o niego ubiegać także przed porodem, ale przed przewidywaną datą porodu może przypadać najwyżej 6 tygodni zasiłku.
To, gdzie należy złożyć dokumenty, zależy przede wszystkim od statusu ubezpieczonego:
- Pracownik składa wniosek o udzielenie urlopu macierzyńskiego pracodawcy. Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, pracodawca przekazuje Zakładowi wymagane dokumenty.
- Osoba prowadząca działalność pozarolniczą składa wniosek i dokumenty bezpośrednio do ZUS.
- Osoba współpracująca z przedsiębiorcą, duchowny lub inny ubezpieczony niebędący pracownikiem korzysta z procedury bezpośrednio w ZUS, z uwzględnieniem właściwego płatnika składek.
Pracownik powinien też ustalić, kto wypłaca świadczenie. Przy większym płatniku składek zasiłek może wypłacać pracodawca. W innych przypadkach wypłatą zajmuje się ZUS.
Termin 21 dni a wysokość zasiłku
Jeżeli wniosek zostanie złożony w ciągu 21 dni od porodu i obejmie zasiłek za okres urlopu macierzyńskiego oraz rodzicielskiego w pełnym należnym wymiarze, zasiłek za te okresy może wynosić łącznie 81,5% podstawy wymiaru. Zasada nie obejmuje 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, które przysługują wyłącznie drugiemu rodzicowi. Ta część jest wypłacana w wysokości 70% podstawy.
| Termin złożenia wniosku | Wysokość zasiłku za okres macierzyński | Wysokość zasiłku za okres rodzicielski |
|---|---|---|
| W ciągu 21 dni od porodu, przy wniosku obejmującym pełny należny okres | 81,5% podstawy wymiaru | 81,5% podstawy wymiaru |
| Po upływie 21 dni albo przy niespełnieniu warunków wniosku | 100% podstawy wymiaru | 70% podstawy wymiaru |
Stawka 100% za okres urlopu macierzyńskiego i 70% za okres rodzicielski może mieć zastosowanie także wtedy, gdy wniosek nie obejmuje maksymalnego należnego okresu albo żaden dzień wskazanego urlopu rodzicielskiego nie przypada w pierwszym roku życia dziecka. 9 tygodni należne wyłącznie drugiemu rodzicowi zawsze podlega stawce 70%.
Jak złożyć wniosek przez PUE/eZUS?
Elektroniczna ścieżka dotyczy sytuacji, w której zasiłek wypłaca ZUS. Pracownik, który złożył już u pracodawcy wniosek o urlop macierzyński, nie składa ponownie formularza ZAM, jeżeli pracodawca przekazuje do ZUS wymagane dokumenty.
Wniosek przez PUE/eZUS złożysz w następujący sposób:
- Zaloguj się na swój profil PUE/eZUS.
- W katalogu usług wybierz usługę „Złożenie dokumentu ZAM”.
- Uzupełnij dane, wskaż okres, za który ubiegasz się o zasiłek, oraz wybierz sposób odbioru korespondencji.
- Podaj numer rachunku bankowego albo rachunku w SKOK, na który ma trafić świadczenie.
- Podpisz dokument profilem zaufanym, podpisem kwalifikowanym, profilem PUE/eZUS albo podpisem osobistym z e-dowodu i wyślij go do ZUS.
Do formularza można dołączyć dokumenty elektroniczne. Pozostałe dokumenty można dostarczyć osobiście lub pocztą do dowolnej jednostki ZUS. Płatnik składek ma możliwość przekazania formularzy Z-3, Z-3a lub Z-3b przez PUE/eZUS.
Jakie dokumenty przygotować?
Zakres dokumentów zależy od tego, czy ubiegasz się o świadczenie przed porodem, od dnia porodu oraz kto wypłaca zasiłek. Podstawowy zestaw obejmuje:
- formularz ZAM albo wniosek o udzielenie urlopu macierzyńskiego składany pracodawcy,
- skrócony odpis aktu urodzenia dziecka lub kopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem, jeśli świadczenie ma być wypłacane od dnia porodu,
- zaświadczenie lekarskie z przewidywaną datą porodu, jeśli zasiłek ma być wypłacany przed porodem,
- dokument płatnika składek – Z-3 dla pracownika, Z-3b dla osoby prowadzącej działalność lub określonych grup współpracujących, a Z-3a dla pozostałych ubezpieczonych.
Dokumenty zależne od sytuacji to między innymi pełnomocnictwo PEL, gdy sprawę prowadzi pełnomocnik, oraz tłumaczenia zagranicznych dokumentów dotyczących porodu lub urodzenia dziecka. W przypadku dokumentów sporządzonych w językach urzędowych państw wskazanych przez ZUS tłumaczenie może nie być wymagane.
Jeśli nie podasz numeru rachunku, ZUS może wysłać świadczenie na wskazany adres. Po przyznaniu prawa do zasiłku wypłata następuje niezwłocznie, nie później niż w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności potrzebnej do ustalenia prawa do świadczenia.
Termin przedawnienia roszczenia
Roszczenie o wypłatę zasiłku macierzyńskiego przedawnia się po upływie 6 miesięcy od ostatniego dnia okresu, za który zasiłek przysługuje. Jeżeli brak wniosku wynikał z przyczyn niezależnych od ubezpieczonego, termin liczy się od dnia ustania przeszkody. Dlatego dokumenty najlepiej złożyć bez zwłoki, zgodnie ze ścieżką właściwą dla danego statusu ubezpieczenia.
Podstawę przyznawania świadczenia stanowią przepisy ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W razie odmowy ZUS wydaje decyzję, od której można odwołać się za pośrednictwem właściwego oddziału ZUS do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie miesiąca od jej doręczenia.
Artykuł ma charakter informacyjny. Przed złożeniem dokumentów sprawdź aktualne formularze i wymagania w ZUS, ponieważ procedury mogą się zmieniać.
