Nieperiodyczne składniki wynagrodzenia to jednorazowe lub nieregularne wypłaty za wykonanie określonego zadania albo osiągnięcie konkretnego rezultatu. Zasadniczo nie uwzględnia się ich przy obliczaniu wynagrodzenia urlopowego, ponieważ nie są stałym ani powtarzalnym elementem pensji.
Czym są nieperiodyczne składniki wynagrodzenia?
Podstawę prawną stanowi § 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop. Przepis wyłącza z podstawy wynagrodzenia urlopowego między innymi jednorazowe albo nieperiodyczne wypłaty za spełnienie określonego zadania bądź za określone osiągnięcie.
Chodzi więc o świadczenia, które nie przysługują pracownikowi stale ani według powtarzalnego mechanizmu. Ich wypłata jest związana z konkretnym rezultatem, dodatkowym zadaniem lub szczególnym zdarzeniem. Przykładem może być jednorazowa nagroda za wykonanie projektu albo wypłata przyznana za osiągnięcie określonego celu.
Kiedy składnik staje się periodyczny?
Periodyczność nie oznacza, że wypłata musi następować zawsze tego samego dnia lub za identyczny okres. Liczy się powtarzalność określonego rodzaju zadań i wypłat. Sąd Najwyższy w wyroku z 22 września 2000 r., sygn. I PKN 33/00, wskazał, że świadczenie może być periodyczne, nawet gdy jest wypłacane za okresy różnej długości, jeżeli pojawia się co pewien czas za wykonywanie określonego typu zadań.
Przy kwalifikowaniu składnika wynagrodzenia trzeba więc ocenić nie tylko częstotliwość wypłat, lecz także ich podstawę i sposób przyznawania. Najważniejsze cechy obu grup można ująć następująco:
- Składnik periodyczny – jest wypłacany co pewien czas za powtarzający się rodzaj pracy lub zadania, nawet jeśli okresy rozliczeniowe i kwoty nie są identyczne.
- Składnik nieperiodyczny – jest związany z jednorazowym zadaniem, konkretnym osiągnięciem albo wyjątkową decyzją pracodawcy i nie tworzy stałego mechanizmu wynagradzania.
- Premia regulaminowa – przysługuje po spełnieniu obiektywnych warunków określonych w regulaminie wynagradzania, układzie zbiorowym lub umowie o pracę.
- Nagroda – zależy od indywidualnej decyzji pracodawcy i co do zasady nie ma charakteru roszczeniowego.
Sama nieregularność nie wystarcza zatem do uznania świadczenia za nieperiodyczne. Jeżeli podobne wypłaty pojawiają się wielokrotnie w związku z powtarzalnymi zadaniami, mogą zostać uznane za składnik periodyczny.
Jak nieperiodyczne składniki wpływają na wynagrodzenie urlopowe?
Zgodnie z art. 172 Kodeksu pracy za czas urlopu pracownik powinien otrzymać wynagrodzenie, jakie otrzymałby, gdyby w tym czasie pracował. Szczegółowe zasady ustalania tego świadczenia określa rozporządzenie urlopowe. Jego § 6 wskazuje zarówno składniki uwzględniane, jak i te, które należy pominąć.
Nieperiodyczne wypłaty są wyłączane, ponieważ nie odzwierciedlają stałego poziomu wynagrodzenia za pracę. Włączenie jednorazowej nagrody lub wypłaty za wyjątkowe osiągnięcie mogłoby sztucznie zawyżyć wynagrodzenie za urlop.
| Składnik | Czy wliczany do podstawy urlopowej? | Uzasadnienie |
|---|---|---|
| Wynagrodzenie zasadnicze | Tak | Stanowi podstawowy, stały składnik wynagrodzenia za pracę. |
| Premia regulaminowa | Zasadniczo tak | Przysługuje po spełnieniu określonych, powtarzalnych warunków. |
| Nagroda jubileuszowa | Nie | Jest świadczeniem szczególnym i nieperiodycznym, wyłączonym przez § 6 rozporządzenia. |
| Jednorazowa wypłata za konkretne zadanie | Nie | Jest związana z pojedynczym zadaniem lub osiągnięciem, a nie ze stałym wykonywaniem pracy. |
Do składników pomijanych przy ustalaniu wynagrodzenia urlopowego należą także między innymi odprawy pieniężne, ekwiwalent za niewykorzystany urlop, wynagrodzenie chorobowe, dodatkowe wynagrodzenie roczne oraz należności z tytułu udziału w zysku lub nadwyżce bilansowej. Każdy przypadek trzeba jednak oceniać według podstawy prawnej danego świadczenia i zasad jego przyznawania.
Czy nazwa składnika decyduje o jego charakterze?
Nie. Nazwa użyta w regulaminie wynagradzania, umowie o pracę lub liście płac nie przesądza jeszcze o prawnym charakterze świadczenia. Decydujące znaczenie ma to, za co i na jakich zasadach pracownik faktycznie otrzymuje wypłatę.
Premia uznaniowa przyznawana wyłącznie na podstawie swobodnej decyzji pracodawcy, bez określonych kryteriów i bez roszczeniowego charakteru, jest zwykle traktowana jak nagroda. Taka wypłata nie wchodzi do podstawy wynagrodzenia urlopowego. Stanowisko to wyraził Sąd Najwyższy między innymi w wyroku z 20 lipca 2000 r., sygn. I PKN 17/00.
Inaczej może być, gdy świadczenie nazwane „premią uznaniową” jest wypłacane systematycznie, w regularnych odstępach, za zwykłe i prawidłowe wykonywanie obowiązków. Jeżeli regulamin lub praktyka zakładowa wskazuje powtarzalne przesłanki jego wypłaty, świadczenie może zostać uznane za składnik wynagrodzenia, a nie nagrodę. W takim przypadku może podlegać uwzględnieniu przy ustalaniu wynagrodzenia urlopowego.
W razie wątpliwości należy przeanalizować regulamin wynagradzania, umowę o pracę, kryteria przyznawania świadczenia oraz dotychczasową praktykę wypłat. Szczególnej ostrożności wymagają dodatki specjalne wypłacane wielokrotnie za podobne zadania. Sama nazwa „jednorazowy” nie rozstrzyga sprawy, jeżeli świadczenie w rzeczywistości pojawia się cyklicznie.
O zakwalifikowaniu wypłaty decyduje jej rzeczywisty charakter: powtarzalność, podstawa przyznania oraz związek z wykonywaną pracą, a nie etykieta nadana przez pracodawcę.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu lub wątpliwości dotyczących regulaminu wynagradzania warto skonsultować sprawę ze specjalistą prawa pracy.
