Na własnej działalności nie ma jednej stałej kwoty „chorobowego”. Zasiłek zależy od średniej podstawy składek społecznych z ostatnich 12 miesięcy, pomniejszonej o 13,71%. Zwykle wynosi 80% tak obliczonej podstawy, a za każdy dzień L4 przysługuje 1/30 świadczenia miesięcznego. Prawo do wypłaty powstaje tylko wtedy, gdy przedsiębiorca opłaca dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, przejdzie 90-dniowy okres wyczekiwania i złoży wniosek ZUS Z-3b.
Kiedy przedsiębiorca ma prawo do zasiłku?
Samo prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej ani opłacanie składki zdrowotnej nie daje prawa do zasiłku chorobowego. Przedsiębiorca musi podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Składka wynosi 2,45% podstawy wymiaru składek społecznych.
Składka zdrowotna i chorobowa to dwa różne obciążenia. Zdrowotna finansuje ubezpieczenie zdrowotne, natomiast dobrowolna składka chorobowa jest związana z prawem do świadczeń pieniężnych za czas niezdolności do pracy. Przy uldze na start przedsiębiorca co do zasady opłaca tylko składkę zdrowotną, więc w tym okresie nie nabywa prawa do zasiłku chorobowego z działalności.
Przed wystąpieniem o świadczenie sprawdź następujące warunki:
- Przedsiębiorca został zgłoszony do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, zwykle na formularzu ZUS ZUA.
- Od zgłoszenia upłynęło 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.
- Składki zostały rozliczone i opłacone, a przedsiębiorca nie ma zadłużenia wyłączającego prawo do świadczenia.
- Istnieje zwolnienie lekarskie potwierdzające niezdolność do pracy.
- Do ZUS trafił wniosek o wypłatę zasiłku, czyli formularz ZUS Z-3b.
Do 90-dniowego okresu wyczekiwania można wliczyć wcześniejsze ubezpieczenie, jeżeli przerwa między poprzednim a obecnym tytułem ubezpieczenia nie przekroczyła 30 dni. Przy późniejszym zgłoszeniu do ubezpieczenia chorobowego ochrona zaczyna się od dnia zgłoszenia, a nie z datą wsteczną.
Jak obliczyć zasiłek chorobowy na JDG?
Podstawę zasiłku stanowi przeciętna miesięczna podstawa wymiaru składek społecznych z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy. Od tej średniej odejmuje się 13,71%. Następnie stosuje się właściwy procent świadczenia, najczęściej 80%.
W uproszczeniu wzór na dzienny zasiłek wygląda tak:
(średnia podstawa składek – 13,71%) × 80% ÷ 30
Za każdy dzień niezdolności do pracy, także za soboty, niedziele i święta, przysługuje 1/30 miesięcznej kwoty. W określonych przypadkach ustawowych świadczenie wynosi 100%, między innymi gdy niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży. Kwota wypłacana przez ZUS jest kwotą brutto, od której może zostać pobrana zaliczka na podatek dochodowy.
Przeczytaj również: Ile jest płatne zwolnienie lekarskie? Zasady wyliczania zasiłku
Poniższe wartości są przykładowe. Nie stanowią aktualnego wyliczenia dla każdego przedsiębiorcy, ponieważ podstawa zależy od roku, rodzaju ulgi, historii ubezpieczenia i zadeklarowanej kwoty:
| Wariant ZUS | Przykładowa podstawa składek | Dzienny zasiłek brutto przy stawce 80% |
|---|---|---|
| Duży ZUS | 5 652 zł | około 130,06 zł |
| ZUS preferencyjny | 1 441,80 zł | około 33,17 zł |
| Indywidualna wyższa podstawa | 5 000 zł | około 115,04 zł |
Przykład dla podstawy 5 652 zł wygląda następująco: po pomniejszeniu o 13,71% pozostaje około 4 877,11 zł. Miesięczne świadczenie przy stawce 80% wynosi około 3 901,69 zł brutto, a kwota za jeden dzień to około 130,06 zł brutto. Za 10 dni zwolnienia daje to około 1 300,60 zł brutto.
Wyższa podstawa składek zwiększa potencjalny zasiłek, ale jednocześnie podnosi bieżące koszty działalności. Nie można też założyć, że jednorazowe podwyższenie podstawy zawsze natychmiast przełoży się na wysokie świadczenie, ponieważ ZUS bierze pod uwagę okres przyjęty do wyliczenia podstawy.
Przeczytaj też: Jak się liczy zwolnienie lekarskie? Zasady wyliczania zasiłku
Jak wygląda wypłata zasiłku z ZUS?
Elektroniczne zwolnienie lekarskie trafia do ZUS automatycznie, ale zasiłek nie jest wypłacany z urzędu. Przedsiębiorca musi uruchomić postępowanie w sprawie świadczenia.
Procedura wygląda następująco:
- Uzyskaj elektroniczne zwolnienie lekarskie obejmujące okres niezdolności do pracy.
- Sprawdź, czy w dniu powstania niezdolności podlegałeś dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i miałeś wymagany staż.
- Złóż do ZUS formularz ZUS Z-3b, elektronicznie albo w formie papierowej.
- Po wypłacie zasiłku zweryfikuj rozliczenie składek społecznych za miesiąc choroby.
- Złóż korektę ZUS DRA, jeżeli przysługuje Ci proporcjonalne pomniejszenie podstawy składek.
ZUS powinien wypłacić świadczenie w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do zasiłku, a nie zawsze od samego dnia wystawienia zwolnienia. Roszczenie o wypłatę może się przedawnić po sześciu miesiącach od ostatniego dnia okresu, za który zasiłek przysługuje.
Za dni, za które przedsiębiorca pobiera zasiłek, można proporcjonalnie pomniejszyć podstawę składek społecznych oraz składki na Fundusz Pracy, jeżeli ma ona zastosowanie. Składka zdrowotna nie jest pomniejszana proporcjonalnie do liczby dni choroby. Korektę ZUS DRA najlepiej sporządzić po potwierdzeniu prawa do zasiłku lub po jego wypłacie.
Sprawdź także: Zwolnienie lekarskie na umowie zlecenie – jak wyliczyć zasiłek?
Czy można pracować na L4?
Co do zasady przedsiębiorca pobierający zasiłek nie może wykonywać pracy zarobkowej ani wykorzystywać zwolnienia niezgodnie z jego celem. ZUS może przeprowadzić kontrolę. Jeżeli ustali, że przedsiębiorca pracował albo podejmował aktywności sprzeczne z rekonwalescencją, może odmówić wypłaty za cały okres zwolnienia lub zażądać zwrotu już wypłaconego świadczenia.
Ocena nie zawsze jest jednak automatyczna. Orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące przedsiębiorców jest niejednolite. W wyrokach z 29 czerwca 2022 r. (I USKP 112/21), 27 lipca 2022 r. (I USKP 101/21) oraz 12 lipca 2023 r. (III USK 103/22) podkreślano, że znaczenie mają okoliczności konkretnej sprawy, częstotliwość czynności, ich charakter i wpływ na proces leczenia.
Sąd Najwyższy dopuszczał ocenę niektórych czynności jako incydentalnych, sporadycznych i wymuszonych okolicznościami. W jednej ze spraw samo wystawienie pojedynczej faktury franczyzowej nie przesądziło o utracie prawa do zasiłku. Taki wyrok nie tworzy jednak ogólnego pozwolenia na wystawianie faktur, obsługę klientów czy bieżące zarządzanie firmą. ZUS może ocenić podobną czynność inaczej, zwłaszcza gdy jest częścią regularnej pracy.
Przed podjęciem aktywności przeprowadź taką ocenę ryzyka:
- Incydentalność – czy czynność zdarza się wyjątkowo, a nie codziennie lub cyklicznie?
- Osobista aktywność – czy naprawdę musisz wykonać ją sam, czy może zrobić to pełnomocnik, pracownik albo biuro rachunkowe?
- Charakter czynności – czy jest formalna i konieczna, czy służy pozyskaniu przychodu, obsłudze klienta albo realizacji usługi?
- Wpływ na zdrowie – czy wykonanie czynności może pogorszyć stan zdrowia albo przedłużyć niezdolność do pracy?
- Dowody – czy w razie kontroli będziesz w stanie wykazać, że czynność była jednorazowa i wymuszona sytuacją?
Największe ryzyko wiąże się z osobistym świadczeniem usług, sprzedażą, spotkaniami z kontrahentami, odpowiadaniem na bieżące zapytania klientów i stałym kierowaniem firmą. Bezpieczniejszym rozwiązaniem organizacyjnym może być ustanowienie pełnomocnika. Jeżeli pełnomocnikiem zostaje członek rodziny, trzeba dodatkowo sprawdzić, czy nie powstaje obowiązek zgłoszenia osoby współpracującej do ubezpieczeń.
Pracownicy mogą wykonywać swoje obowiązki podczas choroby właściciela, a firma może działać bez jego osobistej pracy. Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorca może sam wykonywać te same czynności. W razie wątpliwości dotyczących kontroli lub konkretnego działania warto skonsultować sprawę z doradcą ubezpieczeniowym, księgowym albo prawnikiem przed podjęciem aktywności.
Ubezpieczenie od utraty dochodu jako dodatkowa ochrona
Zasiłek z ZUS przy minimalnej podstawie często nie pokrywa stałych kosztów firmy ani utraconego dochodu. Dlatego część przedsiębiorców rozważa prywatne ubezpieczenie od utraty dochodu. Jest ono niezależne od ZUS, a wysokość świadczenia, okres karencji, wyłączenia i definicja niezdolności do pracy wynikają z umowy oraz ogólnych warunków ubezpieczenia.
Taka polisa nie zastępuje dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i nie usuwa obowiązków związanych z L4. Może jednak stanowić dodatkowe zabezpieczenie, szczególnie gdy działalność opiera się na osobistej pracy przedsiębiorcy.
Najważniejsze jest rozdzielenie dwóch kwestii: wysokość zasiłku wynika z podstawy składek, a samo prawo do wypłaty wymaga dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, 90 dni wyczekiwania i złożenia ZUS Z-3b. Podczas L4 nie należy prowadzić firmy osobiście, chyba że konkretna, incydentalna czynność ma szczególne uzasadnienie i nie koliduje z celem zwolnienia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani ubezpieczeniowej. Wskaźniki i zasady rozliczeń mogą się zmieniać, dlatego przed złożeniem dokumentów sprawdź aktualne informacje w ZUS lub skonsultuj indywidualną sytuację ze specjalistą.
