Na umowie zlecenie możesz otrzymać zasiłek chorobowy, ale tylko wtedy, gdy przystąpiłeś do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i minął 90-dniowy okres wyczekiwania. Zleceniobiorcy nie przysługuje wynagrodzenie chorobowe typowe dla etatu. Świadczenie wypłaca ZUS, a jego podstawą jest przeciętny przychód z odpowiedniego okresu pomniejszony o 13,71% składek społecznych.
Kiedy przysługuje zasiłek chorobowy na umowie zlecenie?
Samo zwolnienie lekarskie nie daje jeszcze prawa do wypłaty. Musisz podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Składka chorobowa wynosi 2,45% podstawy wymiaru składek, ale nie należy mylić jej ze składką zdrowotną. Ubezpieczenie zdrowotne zapewnia dostęp do świadczeń medycznych, natomiast chorobowe może uprawniać do zasiłku.
Jeżeli nie złożyłeś wniosku o objęcie ubezpieczeniem chorobowym, brak składki chorobowej oznacza brak prawa do zasiłku. Zleceniodawca nie wypłaca w takim przypadku wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, chyba że umowa przewiduje odrębne zasady rozliczenia niewykonanego zlecenia.
Okres wyczekiwania i wyjątki
Standardowo prawo do zasiłku powstaje po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Do tego okresu można doliczyć wcześniejsze ubezpieczenie, jeżeli przerwa między okresami nie przekroczyła 30 dni albo wynikała z urlopu wychowawczego, bezpłatnego lub czynnej służby wojskowej żołnierza niezawodowego.
Najważniejsze warunki i wyjątki przedstawia tabela:
| Sytuacja | Warunek | Skutek |
|---|---|---|
| Zwykła choroba | 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia | Prawo do zasiłku po okresie wyczekiwania |
| Absolwent szkoły lub studiów | Przystąpienie do ubezpieczenia w ciągu 90 dni od ukończenia nauki | Zasiłek od pierwszego dnia ubezpieczenia |
| Wypadek w drodze do pracy lub z pracy | Niezdolność do pracy wynika z wypadku | Brak konieczności oczekiwania 90 dni |
| Wcześniejsze obowiązkowe ubezpieczenie | Co najmniej 10 lat takiego ubezpieczenia | Możliwe pominięcie okresu wyczekiwania |
W szczególnych przypadkach zasiłek może przysługiwać od pierwszego dnia ubezpieczenia. Dotyczy to między innymi:
- absolwentów szkół i uczelni, którzy odpowiednio szybko przystąpili do ubezpieczenia chorobowego;
- osób, których niezdolność do pracy spowodował wypadek w drodze do pracy lub z pracy;
- ubezpieczonych z co najmniej 10-letnim okresem obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego;
- posłów i senatorów, którzy przystąpili do ubezpieczenia w ciągu 90 dni od zakończenia kadencji.
Jak wyliczyć podstawę zasiłku chorobowego?
Podstawę stanowi przychód, od którego opłacano składkę chorobową lub wypadkową. Co do zasady bierze się pod uwagę przeciętny miesięczny przychód z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy. Jeżeli ubezpieczenie trwało krócej, uwzględnia się pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia.
Każdy przychód trzeba pomniejszyć o kwotę odpowiadającą 13,71%. Jest to suma części składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe finansowanych z przychodu ubezpieczonego.
Obliczenia wykonasz w następującej kolejności:
- Ustal przychód brutto z każdego miesiąca, który wchodzi do podstawy.
- Pomniejsz każdy miesięczny przychód o 13,71%, czyli pomnóż go przez 0,8629.
- Dodaj kwoty uzyskane za poszczególne miesiące.
- Podziel sumę przez liczbę uwzględnionych miesięcy, aby otrzymać średnią podstawę.
- Pomnóż podstawę przez 80% przy zwykłej chorobie albo przez 70% za pobyt w szpitalu.
- Podziel miesięczną kwotę przez 30, aby obliczyć stawkę za jeden dzień, a następnie pomnóż ją przez liczbę dni zwolnienia.
Miesiąc, w którym przychód został zmniejszony z powodu pobierania zasiłku chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego albo odbywania ćwiczeń wojskowych, może zostać wyłączony. Dotyczy to miesiąca, w którym praca była wykonywana przez mniej niż połowę jego okresu. Jeżeli praca była wykonywana przez co najmniej połowę miesiąca, przyjmuje się faktycznie uzyskany przychód.
Przy zwykłej chorobie zasiłek wynosi 80% podstawy, a za pobyt w szpitalu 70%. W niektórych przypadkach, między innymi w okresie ciąży lub przy niezdolności spowodowanej wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy, świadczenie wynosi 100% podstawy.
| Etap | Działanie | Wzór |
|---|---|---|
| Przychód | Ustalenie kwoty brutto stanowiącej podstawę składek | Przychód brutto |
| Odliczenie | Pomniejszenie o składki społeczne | Przychód × 86,29% |
| Średnia | Ustalenie podstawy z miesięcy uwzględnianych w obliczeniu | Suma kwot po odliczeniu ÷ liczba miesięcy |
| Zasiłek | Zastosowanie właściwego procentu | Podstawa × 80%, 70% albo 100% |
| Dzień choroby | Przeliczenie świadczenia na dzień | Kwota miesięczna ÷ 30 × liczba dni |
Przykład obliczenia zasiłku
Załóżmy, że zleceniobiorca przez 12 miesięcy uzyskiwał stały przychód w wysokości 5000 zł brutto miesięcznie, podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i spełnił okres wyczekiwania.
Najpierw pomniejszamy przychód o 13,71%:
5000 zł × 86,29% = 4314,50 zł
Kwota 4314,50 zł jest miesięczną podstawą wymiaru zasiłku. Przy zwykłej chorobie świadczenie wynosi 80%:
4314,50 zł × 80% = 3451,60 zł miesięcznie
Stawka za jeden dzień niezdolności do pracy wynosi:
3451,60 zł ÷ 30 = 115,05 zł
Jeżeli zwolnienie trwało 10 dni, zasiłek wyniesie:
115,05 zł × 10 = 1150,50 zł
To wyliczenie dotyczy samego zasiłku. Wynagrodzenie za wykonane zlecenie może być rozliczane odrębnie, zgodnie z treścią umowy i zakresem faktycznie wykonanych czynności.
Zasiłek po zakończeniu umowy zlecenie
Zasiłek może przysługiwać także po ustaniu ubezpieczenia chorobowego. Przy typowej chorobie niezdolność do pracy musi rozpocząć się w ciągu 14 dni od zakończenia ubezpieczenia i trwać nieprzerwanie co najmniej 30 dni. W przypadku niektórych chorób zakaźnych lub chorób z dłuższym okresem wylęgania termin na powstanie niezdolności może wynosić do 3 miesięcy.
Jakie dokumenty przekazać do ZUS?
Do uruchomienia wypłaty potrzebne są przede wszystkim:
- e-ZLA, czyli elektroniczne zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy;
- formularz ZUS Z-3a, który wypełnia płatnik składek, gdy zleceniodawca nie wypłaca zasiłków;
- dokumenty potwierdzające okres podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, jeżeli ZUS musi zweryfikować prawo do świadczenia;
- wniosek lub dodatkowe dokumenty wymagane przez ZUS w sytuacji zasiłku po ustaniu ubezpieczenia.
Przed obliczeniem sprawdź więc najpierw zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego i 90 dni wyczekiwania. Następnie zbierz przychody z właściwych miesięcy, pomniejsz je o 13,71%, wylicz średnią i dopiero wtedy zastosuj stawkę 80%, 70% albo 100%.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani konsultacji z ZUS.
