Pracownikowi przysługują maksymalnie 4 dni urlopu na żądanie w każdym roku kalendarzowym. Nie jest to dodatkowa pula wolnego, lecz część urlopu wypoczynkowego, czyli dni odliczane z przysługujących 20 albo 26 dni.
Ile dni urlopu na żądanie przysługuje?
Limit wynosi 4 dni w roku kalendarzowym. Możesz wykorzystać je jednorazowo albo podzielić, na przykład wziąć cztery pojedyncze dni. Wymiar nie zależy od stażu pracy, liczby umów o pracę ani od tego, czy przysługuje Ci 20, czy 26 dni urlopu wypoczynkowego.
Urlop na żądanie przysługuje pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, którzy mają prawo do urlopu wypoczynkowego. Nie wynika automatycznie z umowy zlecenia ani umowy o dzieło.
Limit jest wspólny dla całego roku. Jeżeli wykorzystasz dwa dni u jednego pracodawcy, po zmianie pracy pozostaną Ci w tym samym roku najwyżej dwa dni. Nowe zatrudnienie nie tworzy kolejnej puli czterech dni. Wynika to z art. 1673 Kodeksu pracy.
Najważniejsze zasady korzystania z urlopu na żądanie
Urlop reguluje art. 1672 Kodeksu pracy. Tryb „na żądanie” ułatwia zgłoszenie wolnego w krótkim terminie, ale nie oznacza, że pracownik może samodzielnie zniknąć z pracy. Najważniejsze zasady są następujące:
- Wymiar wynosi maksymalnie 4 dni w roku kalendarzowym i pomniejsza pulę urlopu wypoczynkowego.
- Żądanie trzeba zgłosić najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu, co do zasady przed planowaną godziną rozpoczęcia pracy.
- Pracownik nie musi podawać przyczyny korzystania z urlopu.
- Urlop jest płatny tak jak zwykły urlop wypoczynkowy, czyli pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia urlopowego.
- Niewykorzystane dni nie przechodzą na kolejny rok jako nowy limit urlopu na żądanie. Pozostają częścią zaległego urlopu wypoczynkowego.
Samo wysłanie wiadomości lub wniosku nie oznacza jeszcze udzielenia urlopu. Pracownik powinien poczekać na decyzję pracodawcy lub osoby upoważnionej. Sąd Najwyższy wskazywał, że rozpoczęcie urlopu przed jego udzieleniem może zostać uznane za nieusprawiedliwioną nieobecność.
Urlop na żądanie a siła wyższa
Te dwa uprawnienia często są mylone, ale mają inną podstawę prawną i służą innym celom. Urlop na żądanie jest częścią urlopu wypoczynkowego. Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej stanowi odrębne uprawnienie i dotyczy pilnych spraw rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem.
| Cecha | Urlop na żądanie | Siła wyższa |
|---|---|---|
| Wymiar | Maksymalnie 4 dni w roku | 2 dni albo 16 godzin w roku |
| Przyczyna | Nie trzeba podawać powodu | Pilna sprawa rodzinna związana z chorobą lub wypadkiem |
| Wynagrodzenie | Wynagrodzenie urlopowe w pełnej wysokości | 50% wynagrodzenia za czas zwolnienia |
| Wpływ na urlop wypoczynkowy | Pomniejsza jego pulę | Nie pomniejsza urlopu wypoczynkowego |
| Zgoda pracodawcy | Urlop trzeba uzyskać przed rozpoczęciem wolnego | Pracodawca udziela zwolnienia po zgłoszeniu, jeśli spełnione są warunki ustawowe |
Jak zgłosić urlop na żądanie?
Przepisy nie narzucają jednej formy zgłoszenia. Konkretne zasady może określać regulamin pracy. Dla bezpieczeństwa najlepiej wybrać sposób, który pozostawia potwierdzenie wysłania i decyzji pracodawcy.
- Sprawdź w regulaminie pracy, komu i w jakiej formie należy zgłaszać urlop.
- Przekaż żądanie przed rozpoczęciem pracy w dniu, którego ma dotyczyć urlop.
- Wskaż konkretną datę lub daty oraz zaznacz, że chodzi o urlop na żądanie.
- Uzyskaj potwierdzenie zgody od pracodawcy albo osoby upoważnionej do udzielania urlopów.
Zgłoszenie można przekazać między innymi telefonicznie, SMS-em, pocztą elektroniczną, osobiście albo przez firmowy system kadrowy. Nie trzeba wyjaśniać, dlaczego chcesz skorzystać z wolnego. Brak odpowiedzi nie powinien być traktowany jako automatyczna zgoda, dlatego zachowaj potwierdzenie decyzji.
Kiedy pracodawca może odmówić?
Co do zasady pracodawca powinien udzielić urlopu na żądanie, ale ten obowiązek nie ma charakteru bezwzględnego. Sąd Najwyższy uznaje, że wyjątkowy, ważny interes zakładu pracy może uzasadniać odmowę.
Odmowa może być uzasadniona w szczególności wtedy, gdy:
- nieobecność pracownika groziłaby poważnym zakłóceniem pracy lub szkodą dla firmy;
- doszło do awarii albo innego zdarzenia wymagającego obecności osoby o określonych kwalifikacjach;
- nie ma możliwości zapewnienia zastępstwa na stanowisku istotnym dla bezpieczeństwa lub ciągłości pracy;
- pracownik zgłosił żądanie dopiero po rozpoczęciu pracy, wykorzystał już limit albo nie ma dostępnego urlopu wypoczynkowego.
Nie należy rozpoczynać wolnego bez zgody. Samowolna nieobecność może zostać uznana za nieusprawiedliwioną, a w poważnych przypadkach za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Może to prowadzić do kary porządkowej, a nawet rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika.
Najważniejsze jest więc rozróżnienie między prawem do złożenia żądania a prawem do samodzielnego opuszczenia pracy. Urlop na żądanie to maksymalnie 4 płatne dni w ramach urlopu wypoczynkowego, które trzeba zgłosić na czas i uzyskać przed ich rozpoczęciem.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej.
