Urlop bezpłatny na podstawie art. 174 Kodeksu pracy to czasowe zawieszenie obowiązku pracy i wypłaty wynagrodzenia. Pracodawca może go udzielić na pisemny wniosek pracownika, ale nie ma takiego obowiązku i może odmówić.
Czym jest urlop bezpłatny z art. 174 Kodeksu pracy?
W czasie urlopu bezpłatnego pracownik pozostaje zatrudniony, ale nie świadczy pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia. Zawieszeniu ulegają wzajemne obowiązki stron stosunku pracy. Pracodawca nie musi organizować pracy dla nieobecnego pracownika, a pracownik nie ma obowiązku wykonywania obowiązków wynikających z umowy.
Art. 174 § 1 Kodeksu pracy przewiduje, że urlop bezpłatny może zostać udzielony na wniosek pracownika. Samo złożenie wniosku nie oznacza jednak, że urlop zostanie przyznany. Decyzja należy do pracodawcy, który może odmówić, także bez podawania przyczyny. Wyjątki od tej zasady mogą wynikać z przepisów szczególnych, dotyczących między innymi niektórych grup zawodowych.
Jak złożyć wniosek o urlop bezpłatny?
Wniosek składa się w postaci papierowej albo elektronicznej. Przepisy nie wymagają, aby pracownik uzasadniał, dlaczego chce skorzystać z urlopu. Należy jednak jasno wskazać okres, którego dotyczy prośba. Urlop może trwać od jednego dnia do kilku lat, ponieważ Kodeks pracy nie określa jego maksymalnego wymiaru.
Wniosek powinien zawierać podstawowe informacje pozwalające pracodawcy podjąć decyzję i określić termin nieobecności:
- oznaczenie pracownika – imię, nazwisko i stanowisko lub komórkę organizacyjną,
- prośbę o udzielenie urlopu bezpłatnego na podstawie art. 174 Kodeksu pracy,
- datę rozpoczęcia i zakończenia urlopu,
- datę sporządzenia oraz podpis pracownika, przy formie elektronicznej złożenie w sposób przyjęty u pracodawcy.
Pracodawca nie może jednostronnie udzielić pracownikowi urlopu bezpłatnego w terminie innym niż wskazany we wniosku. Zmiana okresu wymaga uzgodnienia z pracownikiem. Nie ma też obowiązku uzasadniania odmowy, dlatego brak odpowiedzi pozytywnej nie oznacza automatycznego rozpoczęcia urlopu.
Jakie skutki ma urlop bezpłatny?
Urlop bezpłatny wpływa na wynagrodzenie, ubezpieczenia oraz uprawnienia zależne od stażu pracy. Najważniejsze konsekwencje to:
- pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia za okres urlopu,
- za ten czas nie są odprowadzane składki z tytułu zatrudnienia,
- okres urlopu co do zasady nie jest wliczany do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze,
- pracownik nie nabywa za ten czas prawa do urlopu wypoczynkowego, a inne uprawnienia zależne od stażu mogą powstać później,
- za okres niezdolności do pracy przypadający podczas urlopu bezpłatnego nie przysługuje zasiłek chorobowy na zasadach dotyczących zatrudnienia.
Wyłączenie z okresu zatrudnienia oznacza, że zwykły urlop bezpłatny może tworzyć przerwę w stażu uwzględnianym przy ustalaniu uprawnień pracowniczych. Art. 174 § 4 Kodeksu pracy zastrzega jednak, że od tej zasady mogą istnieć wyjątki wynikające z przepisów szczególnych.
Po upływie 30 dni urlopu bezpłatnego ustaje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych z tytułu zatrudnienia. Przed rozpoczęciem dłuższego urlopu trzeba więc ustalić inną podstawę ubezpieczenia, na przykład zgłoszenie przez członka rodziny albo dobrowolne ubezpieczenie, jeśli spełnione są wymagane warunki.
Sam urlop nie rozwiązuje umowy o pracę. Po jego zakończeniu pracownik powinien stawić się do pracy w uzgodnionym terminie, chyba że strony ustaliły inne rozwiązanie albo stosunek pracy został wcześniej rozwiązany na odrębnej podstawie.
Art. 174 a art. 1741 Kodeksu pracy – czym się różnią?
Nie należy utożsamiać zwykłego urlopu bezpłatnego z urlopem udzielanym w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy. Druga instytucja została uregulowana w art. 1741 Kodeksu pracy i ma odmienny skutek dla stażu pracy.
| Cecha | Art. 174 KP | Art. 1741 KP |
|---|---|---|
| Cel | Czasowa przerwa w wykonywaniu pracy z przyczyn ustalonych przez pracownika i pracodawcę | Wykonywanie pracy u innego pracodawcy przez ustalony okres |
| Inicjatywa | Wniosek składa pracownik | Rozwiązanie uzgadniają pracodawcy, a pracownik wyraża pisemną zgodę |
| Wliczanie do stażu | Okres co do zasady nie wlicza się do okresu pracy u dotychczasowego pracodawcy | Okres wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia u dotychczasowego pracodawcy |
W przypadku art. 1741 konieczne jest porozumienie między pracodawcą udzielającym urlopu a pracodawcą, u którego pracownik ma wykonywać pracę. Zgoda pracownika musi być wyrażona na piśmie. To rozwiązanie nie jest więc zwykłą przerwą od aktywności zawodowej, lecz czasowym przejściem do pracy w innym miejscu przy zachowaniu określonych skutków dla stażu u dotychczasowego pracodawcy.
Czy można odwołać pracownika z urlopu bezpłatnego?
Jeżeli urlop bezpłatny został udzielony na okres dłuższy niż 3 miesiące, strony mogą wcześniej przewidzieć w porozumieniu możliwość odwołania pracownika z urlopu z ważnych przyczyn. Sam długi okres urlopu nie wystarcza do odwołania. Potrzebne są jednocześnie odpowiednie postanowienie uzgodnione przed rozpoczęciem urlopu oraz ważna przyczyna uzasadniająca wcześniejszy powrót.
Pracownik korzysta również z ochrony przed wypowiedzeniem w czasie urlopu na zasadach określonych w art. 41 Kodeksu pracy, z uwzględnieniem wyjątków dotyczących rozwiązania umowy bez wypowiedzenia oraz szczególnych regulacji.
Przed złożeniem wniosku trzeba uwzględnić nie tylko brak wynagrodzenia, lecz także przerwę w stażu oraz zasady ubezpieczenia zdrowotnego. Zwykły urlop z art. 174 KP nie jest automatycznym uprawnieniem, dlatego jego rozpoczęcie wymaga zgody pracodawcy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku szczególnych regulacji dotyczących określonej grupy zawodowej lub konkretnej sytuacji pracowniczej warto zweryfikować właściwe przepisy.
