Odprawa pracownicza wynosi równowartość od jednego do trzech miesięcznych wynagrodzeń. Jej wysokość zależy od stażu pracy u danego pracodawcy, a ustawowy limit to 15-krotność minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu rozwiązania umowy.
Kiedy przysługuje odprawa?
Ustawowa odprawa pieniężna wynika z Ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Świadczenie ma zastosowanie wtedy, gdy rozwiązanie umowy następuje z przyczyn leżących wyłącznie po stronie pracodawcy, a nie z powodu zachowania lub sytuacji pracownika.
Podstawowe warunki uzyskania odprawy są następujące:
- Pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników na podstawie stosunku pracy.
- Przyczyna rozwiązania umowy jest niedotycząca pracownika, na przykład wynika z likwidacji stanowiska, restrukturyzacji, reorganizacji lub przyczyn ekonomicznych.
- Umowa zostaje rozwiązana przez pracodawcę albo na mocy porozumienia stron z inicjatywy pracodawcy.
- Odprawa może przysługiwać zarówno przy zwolnieniu grupowym, jak i indywidualnym, jeżeli spełnione są warunki ustawowe.
W przypadku porozumienia stron istotne jest ustalenie, kto faktycznie zainicjował zakończenie zatrudnienia. Samo wskazanie w dokumencie, że umowa została rozwiązana za porozumieniem, nie przesądza jeszcze o braku prawa do odprawy.
Sprawdź także: Rozwiązanie umowy za porozumieniem stron – wzór dokumentu
Ile wynosi odprawa zależnie od stażu pracy?
Staż pracy ustala się u danego pracodawcy. Przy obliczeniach uwzględnia się wszystkie okresy zatrudnienia u tego pracodawcy, także wtedy, gdy między nimi występowały przerwy.
| Staż pracy u pracodawcy | Wysokość odprawy |
|---|---|
| Krócej niż 2 lata | Równowartość 1-miesięcznego wynagrodzenia |
| Od 2 do 8 lat | Równowartość 2-miesięcznego wynagrodzenia |
| Powyżej 8 lat | Równowartość 3-miesięcznego wynagrodzenia |
Odprawa nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy. Oznacza to, że nawet przy wysokiej pensji i stażu przekraczającym 8 lat ustawowa odprawa jest ograniczona tym limitem.
Kiedy odprawa się nie należy?
Prawo do świadczenia nie powstaje w każdej sytuacji zakończenia zatrudnienia. Odprawa ustawowa co do zasady nie przysługuje w następujących przypadkach:
- Umowa została rozwiązana z winy pracownika, na przykład w trybie dyscyplinarnym.
- To pracownik złożył wypowiedzenie.
- Porozumienie stron zostało zainicjowane przez pracownika i nie można wykazać, że przyczyna leżała wyłącznie po stronie pracodawcy.
- Umowa na czas określony wygasła z upływem okresu, na który została zawarta.
- Pracodawca zatrudnia mniej niż 20 pracowników, a jego regulamin, układ zbiorowy lub umowa o pracę nie przewidują dodatkowej odprawy.
Próg 20 pracowników dotyczy ustawowej odprawy z tytułu przyczyn niedotyczących pracownika. Mała firma może jednak dobrowolnie przyznać takie świadczenie w przepisach wewnętrznych albo w umowie o pracę. W takim przypadku podstawą wypłaty są te konkretne postanowienia, a nie przepisy o zwolnieniach grupowych.
Jak oblicza się podstawę odprawy?
Kwotę odprawy ustala się według zasad stosowanych przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Pod uwagę bierze się wynagrodzenie należne przed rozwiązaniem stosunku pracy, w tym odpowiednio składniki zmienne.
Zobacz także: Odprawa rentowa – komu przysługuje i jak ją obliczyć?
Jeżeli pracownik otrzymuje premie, prowizje lub inne zmienne składniki pensji, mogą one wpływać na podstawę obliczeń. Przy składnikach zmiennych uwzględnia się co do zasady średnią z ostatnich 3 miesięcy, zgodnie z regułami właściwymi dla ekwiwalentu urlopowego. Dlatego sama pensja zasadnicza nie zawsze odpowiada kwocie przyjętej do wyliczenia odprawy.
Przykładowo, przy średnim wynagrodzeniu wynoszącym 7000 zł brutto i stażu pracy wynoszącym 5 lat odprawa odpowiada dwóm miesięcznym wynagrodzeniom, czyli 14 000 zł brutto, o ile kwota nie przekracza ustawowego limitu.
Polecamy: Odprawa nauczyciela – komu przysługuje i ile wynosi?
Jeżeli pracodawca nie wypłaci należnej odprawy, pracownik może dochodzić jej zapłaty, także przed sądem pracy. W sprawach spornych znaczenie mają dokumenty dotyczące przyczyny zwolnienia, liczby pracowników zatrudnionych u pracodawcy oraz przebiegu rozwiązania umowy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu dotyczącego przyczyny rozwiązania umowy lub odmowy wypłaty odprawy warto skonsultować sprawę z prawnikiem albo Państwową Inspekcją Pracy.
