Indywidualny rozkład czasu pracy z art. 142 Kodeksu pracy pozwala ustalić pracownikowi inne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy albo inny układ dni pracy. Musi jednak mieścić się w systemie czasu pracy, którym pracownik jest objęty, oraz respektować normy czasu pracy i minimalne odpoczynki. Co do zasady pracodawca nie ma obowiązku uwzględnienia takiego wniosku.
Czym jest indywidualny rozkład czasu pracy?
Art. 142 Kodeksu pracy umożliwia ustalenie indywidualnego rozkładu czasu pracy na pisemny wniosek pracownika. Wniosek może dotyczyć między innymi późniejszego rozpoczęcia pracy, wcześniejszego jej zakończenia, zmiany dni pracy albo odmiennego rozłożenia godzin w poszczególnych dniach.
Przykładowo pracownik zatrudniony od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–16:00 może wnioskować o pracę od 8:30 do 16:30 z powodu dojazdu lub konieczności odprowadzenia dziecka do przedszkola. Możliwa jest także zamiana dnia pracy, na przykład ustalenie pracy w sobotę w zamian za inny dzień wolny, o ile takie rozwiązanie pozostaje zgodne z przepisami.
Indywidualny rozkład nie zmienia systemu czasu pracy. Jeżeli pracownik jest objęty systemem podstawowym, wniosek nie może służyć do wprowadzenia rozwiązań wymagających systemu równoważnego. Pracodawca może zaakceptować wniosek, zmodyfikować proponowany rozkład albo odmówić jego ustalenia.
Art. 142 KP a art. 1881 KP – najważniejsze różnice
Indywidualny rozkład czasu pracy z art. 142 KP trzeba odróżnić od elastycznej organizacji pracy dla rodziców dzieci do ukończenia 8. roku życia. Oba tryby mogą obejmować indywidualny rozkład, ale różnią się warunkami formalnymi i sposobem rozpatrywania wniosku.
| Cecha | Art. 142 KP | Art. 1881 KP |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | Indywidualny rozkład czasu pracy w ramach obowiązującego systemu | Elastyczna organizacja pracy, która może obejmować między innymi indywidualny rozkład |
| Dla kogo | Dla każdego pracownika, który złoży wniosek | Dla pracownika wychowującego dziecko do ukończenia 8. roku życia |
| Wiążący charakter | Co do zasady pracodawca może odmówić | Pracodawca rozpatruje wniosek, ale także może odmówić, podając przyczynę |
| Termin złożenia | Przepisy nie wskazują szczególnego terminu | Co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem korzystania z elastycznej organizacji pracy |
| Termin odpowiedzi | Brak szczególnego terminu w art. 142 KP | Informacja o uwzględnieniu, odmowie lub innym terminie w ciągu 7 dni |
We wniosku z art. 1881 KP trzeba wskazać między innymi dane dziecka, przyczynę korzystania z elastycznej organizacji pracy, jej rodzaj oraz termin rozpoczęcia i zakończenia. Sam fakt skorzystania z tego trybu nie oznacza jednak prawa do zmiany systemu czasu pracy na taki, którego pracodawca nie stosuje.
Jakie ograniczenia obowiązują?
Przed zaakceptowaniem rozkładu pracodawca powinien sprawdzić nie tylko potrzeby pracownika, lecz także zgodność propozycji z całym systemem czasu pracy. Najważniejsze ograniczenia są następujące:
- Rozkład musi mieścić się w systemie czasu pracy – w systemie podstawowym praca co do zasady nie może przekraczać 8 godzin na dobę. Nie można więc za pomocą indywidualnego rozkładu wprowadzić stałych 9- lub 12-godzinnych zmian, jeżeli wymagałoby to zastosowania systemu równoważnego.
- System równoważny pozwala na dłuższe zmiany – indywidualny rozkład może wówczas obejmować różną liczbę godzin w poszczególnych dniach, ale w granicach dopuszczonych dla tego systemu i z zachowaniem wymiaru czasu pracy w okresie rozliczeniowym.
- Trzeba zachować co najmniej 11 godzin odpoczynku dobowego – późne zakończenie pracy nie może prowadzić do zbyt wczesnego rozpoczęcia kolejnej zmiany.
- Trzeba zapewnić co najmniej 35 godzin odpoczynku tygodniowego – rozkład powinien obejmować odpowiednio długi, nieprzerwany odpoczynek w każdym tygodniu.
- Należy kontrolować dobę pracowniczą – jest to 24-godzinny okres liczony od rozpoczęcia pracy zgodnie z obowiązującym rozkładem. Ponowne rozpoczęcie pracy przed upływem tej doby może prowadzić do przekroczenia dobowej normy i powstania nadgodzin.
- Rozkład musi odpowiadać wymiarowi czasu pracy w okresie rozliczeniowym – stała zamiana dni lub nierówna liczba godzin może spowodować niedopracowanie albo przekroczenie wymiaru.
Przykładowo pracownik systemu podstawowego może przesunąć godziny pracy z 8:00–16:00 na 7:30–15:30, ponieważ nadal pracuje 8 godzin na dobę. Nie może natomiast uzyskać w tym trybie zgody na pracę po 9 godzin dziennie od poniedziałku do czwartku i krótszą pracę w piątek, jeżeli takie rozwiązanie wymagałoby systemu równoważnego.
Jak przygotować wniosek?
Przepisy nie określają szczegółowego urzędowego formularza. Wniosek powinien być złożony w formie pisemnej albo elektronicznej i przedstawiać propozycję w sposób pozwalający pracodawcy ocenić jej wpływ na organizację pracy. Przygotowanie dokumentu można przeprowadzić w kilku krokach:
- Określ dane stron – wpisz imię i nazwisko, stanowisko lub dział oraz dane pracodawcy.
- Wskaż podstawę prawną – powołaj art. 142 Kodeksu pracy.
- Opisz proponowany rozkład – podaj godziny pracy w poszczególnych dniach albo wskaż zamianę dni pracy i dni wolnych.
- Wskaż okres obowiązywania – określ datę rozpoczęcia oraz czas, na jaki rozkład ma zostać ustalony. Może to być okres oznaczony albo czas nieokreślony.
- Dodaj uzasadnienie i podpis – uzasadnienie nie jest co do zasady obowiązkowe, ale może ułatwić ocenę wniosku. Dokument papierowy podpisz, a elektroniczny opatrz identyfikacją przyjętą u pracodawcy.
W uzasadnieniu można wskazać na dojazdy, opiekę nad dzieckiem lub członkiem rodziny, naukę, dodatkowe zajęcia albo zabiegi odbywające się o stałych porach. Sama przyczyna nie zobowiązuje pracodawcy do zgody. Decydujące znaczenie ma także możliwość zapewnienia prawidłowej organizacji pracy.
Wzór wniosku o indywidualny rozkład czasu pracy
Poniższy wzór można dostosować do konkretnej sytuacji:
[Miejscowość, data]
[Imię i nazwisko pracownika]
[Stanowisko / dział]
[Nazwa pracodawcy]
Wniosek o ustalenie indywidualnego rozkładu czasu pracy
Zwracam się z wnioskiem o ustalenie indywidualnego rozkładu czasu pracy na podstawie art. 142 Kodeksu pracy, obowiązującego od dnia [data] do dnia [data] / na czas nieokreślony.
Proponowany rozkład czasu pracy:
[wpisać dni pracy oraz godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy]
Uzasadnienie:
[krótko opisać przyczynę wniosku, na przykład dojazd, opiekę nad dzieckiem, naukę lub leczenie]
Oświadczam, że proponowany rozkład mieści się w obowiązującym mnie systemie czasu pracy oraz pozwala na zachowanie wymaganych norm czasu pracy i okresów odpoczynku.
[Podpis pracownika]
Co sprawdzić przed wysłaniem wniosku?
Przed złożeniem dokumentu sprawdź następujące elementy:
- Czy proponowane godziny mieszczą się w systemie czasu pracy, którym jesteś objęty?
- Czy w żadnej dobie nie zostanie przekroczony dopuszczalny dobowy wymiar czasu pracy?
- Czy między zmianami pozostaje co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku?
- Czy rozkład zapewnia co najmniej 35 godzin odpoczynku tygodniowego?
- Czy liczba godzin będzie zgodna z wymiarem czasu pracy w okresie rozliczeniowym?
- Czy dokument zawiera datę, proponowany rozkład, okres obowiązywania i podpis?
Art. 142 KP daje pracownikowi możliwość przedstawienia indywidualnej propozycji organizacji pracy, ale nie gwarantuje jej akceptacji. Najpierw trzeba sprawdzić zgodność rozkładu z obowiązującym systemem, dobą pracowniczą, odpoczynkami i wymiarem czasu pracy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach wymagających oceny konkretnego rozkładu czasu pracy warto skonsultować się ze specjalistą prawa pracy lub Państwową Inspekcją Pracy.
