Przy umowie o pracę na pełny etat przysługuje 20 dni urlopu wypoczynkowego, gdy staż urlopowy wynosi mniej niż 10 lat, albo 26 dni, gdy staż wynosi co najmniej 10 lat. Do stażu wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia oraz ukończoną naukę. Inne zasady dotyczą pierwszej pracy w życiu, a inne kolejnych lat zatrudnienia.
Ile dni urlopu przysługuje na umowie o pracę?
Prawo do urlopu wypoczynkowego wynika z Kodeksu pracy i dotyczy osób pozostających w stosunku pracy, w tym zatrudnionych na umowie o pracę. Urlop jest coroczny, płatny i co do zasady powinien zostać wykorzystany w naturze. Sam fakt wykonywania zlecenia lub prowadzenia działalności gospodarczej nie daje prawa do urlopu pracowniczego na zasadach kodeksowych.
Podstawowy wymiar urlopu dla osoby zatrudnionej na pełny etat przedstawia się następująco:
| Staż pracy | Roczny wymiar urlopu |
|---|---|
| Mniej niż 10 lat | 20 dni |
| Co najmniej 10 lat | 26 dni |
Wymiar 20 albo 26 dni dotyczy pełnego etatu. Przy części etatu liczbę dni ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, a urlopu udziela się w godzinach odpowiadających dniom pracy pracownika.
Co wlicza się do stażu pracy?
Staż urlopowy obejmuje przede wszystkim poprzednie okresy zatrudnienia, niezależnie od przerw między umowami i sposobu zakończenia wcześniejszego stosunku pracy. Uwzględnia się także niektóre inne okresy wskazane w przepisach. Okresy zatrudnienia potwierdza najczęściej świadectwo pracy, ale w razie jego braku mogą być potrzebne inne dokumenty, na przykład umowa o pracę lub zaświadczenie pracodawcy.
Do stażu wlicza się również ukończoną naukę. Nie sumuje się jednak okresów przypisanych do kilku szkół. Wybiera się wariant korzystniejszy dla pracownika, a okres nauki i zatrudnienia przypadające w tym samym czasie nie są liczone podwójnie.
| Ukończona szkoła | Lata wliczane do stażu |
|---|---|
| Zasadnicza lub równorzędna szkoła zawodowa | Czas nauki, maksymalnie 3 lata |
| Średnia szkoła zawodowa | Czas nauki, maksymalnie 5 lat |
| Średnia szkoła zawodowa dla absolwentów szkoły zasadniczej | 5 lat |
| Średnia szkoła ogólnokształcąca | 4 lata |
| Szkoła policealna | 6 lat |
| Szkoła wyższa, w tym studia licencjackie | 8 lat |
Przykładowo osoba po studiach wyższych ma do stażu urlopowego doliczane 8 lat, nawet jeśli wcześniej ukończyła szkołę policealną. Jeżeli okres zatrudnienia i nauki pokrywały się, uwzględnia się ten wariant, który daje pracownikowi korzystniejszy wynik.
Pierwsza praca a kolejne lata zatrudnienia
Pracownik podejmujący pierwszą pracę w życiu nie otrzymuje od razu pełnej rocznej puli urlopu. W roku kalendarzowym, w którym rozpoczął pierwsze zatrudnienie, nabywa prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wysokości 1/12 rocznego wymiaru.
Przy pełnym etacie i wymiarze 20 dni daje to 1 i 2/3 dnia za każdy miesiąc. Przepisy nie wymagają zaokrąglania tego wyniku do pełnego dnia. Urlop może być rozliczany w godzinach, a pracodawca może zastosować korzystniejsze zaokrąglenie, pod warunkiem że roczny limit nie zostanie przekroczony.
Przy pierwszej pracy kolejne umowy zawarte w tym samym roku nie zmieniają zasady nabywania urlopu. Jeżeli pracownik zmieni pracodawcę przed końcem tego roku, nadal pozostaje w systemie pierwszego urlopu i nabywa uprawnienia cząstkowo.
Obliczenie pierwszego urlopu można przeprowadzić w następujących krokach:
- Ustal roczny wymiar urlopu wynikający ze stażu, na przykład 20 albo 26 dni.
- Podziel ten wymiar przez 12 miesięcy.
- Pomnóż wynik przez liczbę zakończonych miesięcy pracy.
- Rozlicz uzyskany wynik w godzinach lub zastosuj korzystniejsze zaokrąglenie, jeśli nie przekroczy to rocznego limitu.
W kolejnych latach prawo do urlopu powstaje z góry, od początku roku kalendarzowego. Pracownik, który zakończył rok pierwszej pracy i nadal pozostaje w zatrudnieniu, może więc nabyć pełny wymiar urlopu od 1 stycznia kolejnego roku, o ile spełnia warunki do zatrudnienia w tym okresie.
Jak obliczyć urlop przy niepełnym etacie i zmianie pracodawcy?
Przy niepełnym etacie stosuje się urlop proporcjonalny. Podstawowy wymiar mnoży się przez część etatu, a niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Przykładowo pracownik zatrudniony na 1/4 etatu, któremu przy pełnym etacie przysługiwałoby 20 dni, ma 5 dni urlopu. Przy 26 dniach na pełnym etacie byłoby to 6,5 dnia, czyli po zaokrągleniu 7 dni.
Jeżeli pracownik zmienia wymiar etatu w trakcie roku, urlop oblicza się osobno za okresy zatrudnienia na poszczególnych etatach. Przykładowo osoba pracująca przez cztery miesiące na pełnym etacie, a przez pozostałe osiem miesięcy na połowie etatu może mieć część urlopu ustaloną według 20 albo 26 dni, a pozostałą część według połowy tego wymiaru.
Przy zmianie pracodawcy w trakcie roku łączny urlop u wszystkich pracodawców nie powinien przekroczyć rocznej puli pracownika. Każdy pracodawca ustala część urlopu proporcjonalną do okresu zatrudnienia, z uwzględnieniem urlopu wykorzystanego wcześniej. Informacja o wykorzystanym urlopie powinna wynikać ze świadectwa pracy.
Przykład: pracownikowi z prawem do 26 dni urlopu kończy się umowa po dwóch miesiącach roku. U pierwszego pracodawcy przysługuje mu 26/12 × 2, czyli po zaokrągleniu 5 dni. Jeżeli wykorzystał 5 dni, kolejny pracodawca nie może przyznać mu ponownie pełnej puli. Rozlicza jedynie pozostałą część rocznego wymiaru.
Przy zatrudnieniu na okres krótszy niż do końca roku liczy się także czas trwania nowej umowy. Przykładowo osoba z prawem do 26 dni, zatrudniona na sześć miesięcy, ma u tego pracodawcy 26/12 × 6, czyli 13 dni. Jeżeli wcześniej wykorzystała część urlopu, trzeba odjąć ją od rocznego limitu.
Najważniejsze zasady udzielania urlopu
Urlop udzielany jest na dni będące dla pracownika dniami pracy, w wymiarze godzin odpowiadającym jego rozkładowi. Wniosek pracownika nie oznacza automatycznej zgody na wskazany termin, chyba że szczególne przepisy przewidują inaczej. Najważniejsze reguły są następujące:
- Urlop na żądanie – pracownik może wykorzystać maksymalnie 4 dni w roku kalendarzowym. Są one częścią zwykłej puli urlopowej, a nie dodatkowym limitem.
- Zaległy urlop – niewykorzystanego urlopu należy udzielić najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego.
- Podział urlopu – urlop może być podzielony na części na wniosek pracownika, ale co najmniej jedna część powinna obejmować 14 kolejnych dni kalendarzowych.
- Planowanie terminu – termin może wynikać z planu urlopów albo z porozumienia pracodawcy z pracownikiem, przy uwzględnieniu organizacji pracy.
- Odwołanie z urlopu – pracodawca może odwołać pracownika tylko z powodu nieprzewidzianych okoliczności wymagających jego obecności w pracy. Pokrywa wtedy bezpośrednie koszty odwołania.
Wniosek o urlop na żądanie należy zgłosić najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu, przed rozpoczęciem pracy. Pracownik nie powinien samodzielnie opuszczać stanowiska bez potwierdzenia udzielenia urlopu.
Jeżeli w trakcie roku pracownik przekroczy próg uprawniający do wyższego wymiaru urlopu, może uzyskać urlop uzupełniający. Przykładowo przejście z 20 do 26 dni oznacza prawo do dodatkowych 6 dni, o ile wcześniejsza pula została już wykorzystana.
Informacja od pracodawcy i krótkie podsumowanie
Pracodawca powinien poinformować pracownika o wymiarze urlopu wypoczynkowego oraz zasadach jego ustalania w ciągu 7 dni od dopuszczenia do pracy. Informację trzeba zaktualizować, gdy zmieni się wymiar urlopu, na przykład po osiągnięciu 10-letniego stażu urlopowego.
Najpierw ustal staż z zatrudnienia i ukończonej nauki, następnie sprawdź, czy pracownik ma prawo do 20 czy 26 dni, a na końcu uwzględnij etat, pierwszą pracę i ewentualną zmianę pracodawcy. To te elementy decydują o prawidłowym wymiarze urlopu na umowie o pracę.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku sporu lub nietypowego przebiegu zatrudnienia warto skonsultować dokumenty z Państwową Inspekcją Pracy albo specjalistą prawa pracy.
