Urlop ojcowski można wykorzystać do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Ojciec ma do dyspozycji maksymalnie 2 tygodnie, a niewykorzystane uprawnienie przepada po upływie tego terminu. Jest to osobiste prawo ojca, niezależne od tego, czy z urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego korzysta matka.
Do jakiego wieku dziecka przysługuje urlop ojcowski?
Zgodnie z art. 1823 Kodeksu pracy urlop ojcowski przysługuje pracownikowi–ojcu wychowującemu dziecko w wymiarze do 2 tygodni. W przypadku dziecka biologicznego trzeba go wykorzystać najpóźniej do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia.
Termin ten obejmuje cały urlop albo jego ostatnią część. Po jego upływie ojciec nie może już rozpocząć urlopu ani kontynuować części, która wykracza poza dopuszczalny okres. Urlop ojcowski jest nieprzenoszalny, więc niewykorzystane dni nie przechodzą na matkę ani na innego członka rodziny.
Przy obliczaniu terminu stosuje się zasadę, zgodnie z którą okres 12 miesięcy upływa z początkiem dnia odpowiadającego dacie urodzenia dziecka w kolejnym roku. Ostatnim dniem, w którym można korzystać z urlopu, jest zatem dzień poprzedzający pierwsze urodziny dziecka.
Dziecko biologiczne a przysposobione – terminy
W przypadku dziecka przysposobionego termin liczy się inaczej. Urlop ojcowski można wykorzystać w ciągu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o przysposobieniu, ale nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia.
| Sytuacja | Termin końcowy wykorzystania urlopu |
|---|---|
| Dziecko biologiczne | Do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia |
| Dziecko przysposobione | Do upływu 12 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14 lat |
Przykład: dziecko urodziło się 10 października 2024 roku. Ojciec może wykorzystać urlop najpóźniej 9 października 2025 roku. Z początkiem 10 października dziecko kończy 12 miesięcy, więc urlop nie może już obejmować tego dnia.
Podobną zasadę stosuje się przy dacie 29 lutego. Jeżeli dziecko urodziło się 29 lutego 2024 roku, w roku nieprzestępnym termin upływa z początkiem 28 lutego 2025 roku. Ostatnim dniem urlopu może być wtedy 27 lutego.
Jak złożyć wniosek o urlop ojcowski?
Urlop jest udzielany wyłącznie na wniosek pracownika. Możesz złożyć go w postaci papierowej albo elektronicznej. Dokument powinien trafić do pracodawcy co najmniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Wniosek złożony później nie wiąże pracodawcy, który może, ale nie musi go uwzględnić.
Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające prawo do urlopu. W typowej sytuacji będą to:
- Wniosek pracownika z imieniem i nazwiskiem oraz wskazaniem okresu urlopu albo jego części.
- Odpis skrócony aktu urodzenia dziecka lub dokument potwierdzający urodzenie wydany za granicą.
- Oświadczenie o wcześniejszym wykorzystaniu urlopu ojcowskiego albo jego części.
- Kopia prawomocnego postanowienia sądu o przysposobieniu, jeżeli urlop dotyczy dziecka adoptowanego.
Urlop można wykorzystać jednorazowo albo w dwóch częściach. Każda część powinna obejmować co najmniej tydzień, czyli 7 dni kalendarzowych. Jeżeli końcowy termin przypada w trakcie planowanego urlopu, pracodawca może udzielić go tylko do ostatniego dopuszczalnego dnia.
Czy ojciec jest chroniony przed zwolnieniem?
Od dnia złożenia wniosku do zakończenia urlopu ojcowskiego pracownik korzysta ze szczególnej ochrony zatrudnienia. W praktyce ochrona zaczyna działać 7 dni przed rozpoczęciem urlopu, pod warunkiem że wniosek został złożony z wymaganym wyprzedzeniem.
W tym okresie pracodawca co do zasady nie może przygotowywać wypowiedzenia, wypowiedzieć umowy ani rozwiązać jej bez wypowiedzenia. Ochrona obejmuje również czas korzystania z urlopu. Wyjątki dotyczą przede wszystkim szczególnych sytuacji przewidzianych w przepisach:
- ogłoszenia upadłości pracodawcy,
- likwidacji pracodawcy,
- rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, czyli zwolnienia dyscyplinarnego, po spełnieniu warunków ustawowych,
- upływu okresu, na który zawarto umowę terminową.
Po zakończeniu urlopu pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, należy zapewnić stanowisko równorzędne, na warunkach nie mniej korzystnych niż te, które obowiązywałyby bez korzystania z urlopu.
Najważniejsze terminy
Przed wysłaniem wniosku sprawdź trzy daty, które decydują o możliwości skorzystania z urlopu:
- 12 miesięcy – tyle czasu od urodzenia dziecka ma ojciec biologiczny na wykorzystanie urlopu.
- 7 dni – z takim wyprzedzeniem trzeba złożyć wniosek, aby był wiążący dla pracodawcy.
- Dzień przed urodzinami dziecka – to co do zasady ostatni dzień, w którym urlop może być wykorzystywany.
Za okres urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku. Zasady te dotyczą urlopu ojcowskiego, a nie urlopu rodzicielskiego, który jest odrębnym uprawnieniem.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie warto sprawdzić aktualne brzmienie Kodeksu pracy lub skonsultować się ze specjalistą prawa pracy.
