Urlop ojcowski wynosi 14 dni kalendarzowych i przysługuje pracownikowi–ojcu wychowującemu dziecko. Można wykorzystać go jednorazowo albo w dwóch częściach po co najmniej 7 dni. Wniosek trzeba złożyć najpóźniej 7 dni przed rozpoczęciem urlopu, a uprawnienie wykorzystać przed ukończeniem przez dziecko 12. miesiąca życia.
Urlop ojcowski a 9 tygodni urlopu rodzicielskiego
Urlop ojcowski jest odrębnym uprawnieniem, niezależnym od urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego wykorzystywanego przez matkę. Podstawę prawną stanowi art. 1823 Kodeksu pracy. Nie należy go mylić z indywidualną, nieprzenoszalną częścią urlopu rodzicielskiego.
| Cecha | Urlop ojcowski | 9 tygodni urlopu rodzicielskiego |
|---|---|---|
| Wymiar | 14 dni kalendarzowych | 9 tygodni |
| Charakter uprawnienia | Osobiste prawo ojca–pracownika | Osobista, nieprzenoszalna część urlopu rodzicielskiego każdego z rodziców |
| Termin wykorzystania | Do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia | Na zasadach dotyczących urlopu rodzicielskiego, w ramach ustawowego okresu jego wykorzystania |
| Przeniesienie na drugiego rodzica | Nie dotyczy, ponieważ jest to odrębne prawo ojca | Nie, niewykorzystane 9 tygodni przepada |
W praktyce oznacza to, że ojciec może korzystać zarówno z urlopu ojcowskiego, jak i ze swojej 9-tygodniowej części urlopu rodzicielskiego, jeśli spełnia warunki przewidziane dla obu uprawnień.
Komu przysługuje urlop ojcowski?
Prawo do urlopu ma pracownik–ojciec wychowujący dziecko, zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Rodzaj umowy o pracę, wymiar etatu ani staż pracy u danego pracodawcy nie pozbawiają prawa do urlopu. Nie trzeba też pozostawać w zatrudnieniu już w dniu narodzin dziecka. Jeżeli ojciec podejmie pracę później, może skorzystać z urlopu, o ile nie upłynął ustawowy termin.
Uprawnienie przysługuje także ojcu adopcyjnemu. W jego przypadku urlop można wykorzystać w ciągu 12 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia.
Najważniejsze warunki uzyskania urlopu są następujące:
- pracownik jest ojcem dziecka i faktycznie je wychowuje
- pozostaje w stosunku pracy na podstawie umowy o pracę
- dziecko nie ukończyło 12. miesiąca życia, a w przypadku adopcji nie minęło 12 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu
- wniosek został złożony co najmniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu
Urlop obejmuje dni kalendarzowe, czyli także soboty, niedziele i święta. Dwa tygodnie oznaczają łącznie 14 dni. Liczba dzieci urodzonych przy jednym porodzie nie zwiększa wymiaru urlopu ojcowskiego.
Ile trwa urlop ojcowski i jak można go podzielić?
Urlop ojcowski trwa maksymalnie 14 dni kalendarzowych. Pracownik może wykorzystać cały okres jednorazowo albo podzielić go na dwie części. Każda część musi obejmować co najmniej 7 dni kalendarzowych.
Niewykorzystane dni nie przechodzą na późniejszy termin po upływie ustawowej granicy wieku dziecka. Jeżeli urlop rozpoczyna się krótko przed ukończeniem przez dziecko 12 miesięcy, jego okres może zostać ograniczony do dnia poprzedzającego pierwsze urodziny.
Za czas urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku. Jest to świadczenie odrębne od samego prawa do urlopu, ale pozostaje z nim bezpośrednio związane.
Jak złożyć wniosek o urlop ojcowski?
Urlop jest udzielany na wniosek pracownika. Wniosek można przekazać pracodawcy w postaci papierowej albo elektronicznej. Należy zachować termin co najmniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Jeżeli wniosek spełnia wymagania i został złożony w terminie, pracodawca powinien go uwzględnić.
Procedura składa się z kilku czynności:
- Ustal okres urlopu, pamiętając o granicy 12. miesiąca życia dziecka.
- Przygotuj wniosek z imieniem i nazwiskiem oraz wskazaniem terminu urlopu albo jego części.
- Dołącz wymagane dokumenty potwierdzające urodzenie lub przysposobienie dziecka.
- Przekaż dokumenty pracodawcy co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem urlopu.
Przed wysłaniem dokumentów sprawdź, czy wniosek zawiera wszystkie potrzebne elementy:
- Wniosek z oznaczeniem okresu urlopu
- Odpis skrócony aktu urodzenia dziecka albo dokument zagraniczny potwierdzający urodzenie
- Kopia prawomocnego postanowienia o przysposobieniu, jeżeli urlop dotyczy dziecka adoptowanego
- Oświadczenie o wcześniejszym wykorzystaniu urlopu ojcowskiego, jeśli jest wymagane w danej sprawie
Złożenie wniosku później niż 7 dni przed planowanym terminem może oznaczać, że pracodawca nie będzie zobowiązany do jego uwzględnienia. Może jednak zgodzić się na urlop dobrowolnie.
Ochrona przed zwolnieniem i powrót do pracy
Od dnia złożenia wniosku pracownik jest objęty ochroną przed przygotowaniem wypowiedzenia, wypowiedzeniem oraz rozwiązaniem umowy o pracę. Ochrona trwa do zakończenia urlopu, a jej praktyczny okres obejmuje także 7 dni poprzedzających rozpoczęcie wolnego, jeśli wniosek został złożony z wymaganym wyprzedzeniem.
Ochrona nie ma charakteru bezwzględnego. Rozwiązanie umowy może być dopuszczalne w szczególnych sytuacjach:
- gdy zachodzą podstawy do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, czyli w trybie dyscyplinarnym
- w razie ogłoszenia upadłości pracodawcy
- w razie likwidacji pracodawcy
- gdy umowa terminowa kończy się z upływem okresu, na jaki została zawarta
Po zakończeniu urlopu pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, należy zapewnić stanowisko równorzędne, na warunkach nie mniej korzystnych niż te, które obowiązywałyby, gdyby pracownik nie korzystał z urlopu.
Najważniejsze terminy są trzy: 14 dni maksymalnego urlopu, co najmniej 7 dni wyprzedzenia przy składaniu wniosku oraz granica 12 miesięcy życia dziecka. Urlop ojcowski jest osobnym uprawnieniem i nie zastępuje ani nie pomniejsza 9-tygodniowej, nieprzenoszalnej części urlopu rodzicielskiego.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W sprawie szczegółowych okoliczności zatrudnienia warto skonsultować się z działem kadr lub prawnikiem.
