Umowa zlecenie nie daje prawa do urlopu rodzicielskiego, ponieważ zleceniobiorca nie jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy. Może jednak otrzymywać zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu, a także wykonywać dodatkowe zlecenie bez utraty tego świadczenia. Najważniejsze znaczenie ma dobrowolne ubezpieczenie chorobowe oraz to, dla kogo wykonywana jest praca.
Urlop rodzicielski a umowa zlecenie – podstawowa różnica
Urlop rodzicielski jest uprawnieniem pracowniczym uregulowanym w Kodeksie pracy. Przysługuje osobie zatrudnionej na podstawie umowy o pracę lub innego stosunku pracy. Zleceniobiorca wykonuje natomiast pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej, dlatego nie korzysta z urlopu rodzicielskiego w sensie prawnym.
Może jednak otrzymać zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu. W dokumentach i rozliczeniach nie powinno się więc określać tego okresu jako urlopu zleceniobiorcy. ZUS wypłaca świadczenie z ubezpieczenia społecznego, ale nie powstaje przy tym ochrona pracownicza związana z urlopem, na przykład obowiązek dopuszczenia do pracy na dotychczasowym stanowisku.
Jak zleceniobiorca uzyskuje zasiłek macierzyński?
Prawo do zasiłku macierzyńskiego zależy od podlegania ubezpieczeniu chorobowemu w momencie powstania prawa do świadczenia, na przykład w dniu urodzenia dziecka. Przy umowie zlecenia ubezpieczenie chorobowe nie jest automatyczne. Zleceniobiorca może przystąpić do niego dobrowolnie, jeżeli z umowy podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
Zgłoszenia dokonuje zleceniodawca jako płatnik składek, na wniosek zleceniobiorcy. Przy zasiłku macierzyńskim nie obowiązuje okres wyczekiwania, który ma znaczenie przy zasiłku chorobowym. W praktyce trzeba spełnić następujące warunki:
- Podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy zlecenia, jeżeli przepisy przewidują taki obowiązek.
- Zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego na wniosek zleceniobiorcy.
- Podleganie ubezpieczeniu chorobowemu w chwili powstania prawa do zasiłku.
- Przekazanie do ZUS lub płatnika dokumentów potwierdzających urodzenie albo przyjęcie dziecka na wychowanie.
Wysokość świadczenia zależy od podstawy wymiaru zasiłku i właściwego wariantu wypłaty. Przy urlopie rodzicielskim najczęściej wynosi 70% albo 81,5% podstawy, zgodnie z warunkami złożenia wniosku. Szczegółowe wyliczenie zależy od historii ubezpieczenia i nie wynika wyłącznie z kwoty wynagrodzenia wskazanej w umowie.
Pracownik a zleceniobiorca – najważniejsze różnice
Ten sam fakt, czyli urodzenie dziecka, prowadzi do innych uprawnień zależnie od tytułu ubezpieczenia. Tabela pokazuje podstawowe rozróżnienie:
| Cecha | Pracownik | Zleceniobiorca |
|---|---|---|
| Urlop rodzicielski | Przysługuje na zasadach określonych w Kodeksie pracy. | Nie przysługuje, ponieważ umowa zlecenie nie tworzy stosunku pracy. |
| Ubezpieczenie chorobowe | Co do zasady obowiązkowe z umowy o pracę. | Dobrowolne, jeżeli zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. |
| Zasiłek macierzyński | Przysługuje za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. | Może przysługiwać za okres odpowiadający tym urlopom, po spełnieniu warunków ubezpieczenia. |
| Praca podczas pobierania świadczenia | Praca na rzecz pracodawcy podczas urlopu rodzicielskiego podlega szczególnym zasadom. | Praca na umowie zlecenie jest co do zasady dopuszczalna, ale musi zachować cywilnoprawny charakter. |
Praca na zleceniu podczas pobierania zasiłku
Praca na umowie zlecenie podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego jest dopuszczalna. Samo wykonywanie zlecenia nie powoduje utraty prawa do zasiłku ani automatycznego zmniejszenia jego wysokości. Dotyczy to zarówno zlecenia dla innego podmiotu, jak i – przy zachowaniu dodatkowych warunków – zlecenia zawartego z własnym pracodawcą.
Trzeba odróżnić taką sytuację od łączenia urlopu rodzicielskiego z pracą na część etatu u pracodawcy, który udzielił urlopu. Pracownik może wtedy pracować maksymalnie na pół etatu, a zasiłek ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu. Przy odrębnej umowie zlecenia nie stosuje się tego mechanizmu tylko dlatego, że zleceniodawcą jest ten sam podmiot.
Składki przy zleceniu w okresie pobierania zasiłku
Pobieranie zasiłku macierzyńskiego stanowi odrębny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Jeżeli osoba wykonuje w tym czasie umowę zlecenie, zlecenie co do zasady podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu, natomiast ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tego tytułu mogą mieć charakter dobrowolny. Dokładny sposób zgłoszenia zależy od zbiegu tytułów i powinien zostać sprawdzony przez płatnika.
Zlecenie nie zmienia wysokości zasiłku macierzyńskiego, ponieważ przychód z tej umowy nie jest traktowany tak samo jak wynagrodzenie za pracę wykonywaną w ramach łączenia urlopu rodzicielskiego z częścią etatu. Nie oznacza to jednak, że każda umowa nazwana zleceniem będzie bezpieczna.
Umowa zlecenie z własnym pracodawcą
Własny pracodawca może zawrzeć z pracownikiem przebywającym na urlopie rodzicielskim odrębną umowę zlecenie, jeżeli zlecenie dotyczy rzeczywiście innych czynności i ma cywilnoprawny charakter. Nie może służyć do zastąpienia rozwiązania przewidzianego dla pracy na część etatu podczas urlopu.
Przed podpisaniem umowy trzeba sprawdzić przede wszystkim:
- czy zakres zlecenia różni się od obowiązków wykonywanych na etacie,
- czy strony określiły rezultat lub czynności bez podporządkowania typowego dla pracownika,
- czy wykonywanie zlecenia nie odbywa się w tych samych godzinach i według tego samego grafiku co praca etatowa,
- czy dokumentacja i rozliczenia potwierdzają faktyczny, a nie pozorny charakter umowy.
Jeżeli zlecenie jest wykonywane dla innego podmiotu, nie ma obowiązku stosowania limitu połowy etatu właściwego dla pracy na urlopie rodzicielskim u własnego pracodawcy. Nadal trzeba jednak prawidłowo ustalić tytuły do ubezpieczeń i sposób zgłoszenia do ZUS.
Na co uważać przy umowie zlecenie?
Nie można zastąpić umową cywilnoprawną umowy o pracę, jeżeli praca jest wykonywana pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę oraz za wynagrodzeniem. Nazwa dokumentu nie przesądza o jego kwalifikacji. Jeżeli w praktyce występują cechy stosunku pracy, umowa może zostać zakwestionowana i przekwalifikowana.
Szczególne ryzyko powstaje wtedy, gdy zlecenie obejmuje dokładnie te same zadania, które pracownik wykonywał przed urlopem, podlega temu samemu przełożonemu i działa według tego samego grafiku. W razie wątpliwości dotyczących zakresu czynności, składek lub dokumentacji warto skonsultować umowę z kadrami, księgowym albo specjalistą prawa pracy przed rozpoczęciem wykonywania zlecenia.
Co najważniejsze?
W praktyce trzeba zapamiętać trzy zasady:
- Zleceniobiorca nie ma urlopu rodzicielskiego, ale może otrzymywać zasiłek macierzyński za okres odpowiadający temu urlopowi.
- Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe jest podstawowym warunkiem uzyskania zasiłku przez osobę wykonującą umowę zlecenie.
- Praca na zleceniu co do zasady nie zmniejsza zasiłku, lecz zlecenie z własnym pracodawcą musi dotyczyć innych czynności i nie może pozorować pracy etatowej.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani konsultacji z ZUS. W sprawach dotyczących zbiegu tytułów do ubezpieczeń i kwalifikacji umowy należy uwzględnić konkretny stan faktyczny.
