Co do zasady nie można pracować zarobkowo podczas zwolnienia lekarskiego. Wykonywanie pracy na L4 może oznaczać utratę zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia. Wyjątkiem są czynności incydentalne, podjęte z powodu istotnych okoliczności, które nie mają charakteru stałej pracy. Polecenie pracodawcy nie usprawiedliwia jednak wykonywania obowiązków służbowych.
Czy można pracować na L4?
Obowiązująca zasada jest prosta: osoba korzystająca ze zwolnienia lekarskiego nie powinna wykonywać pracy zarobkowej ani wykorzystywać zwolnienia w sposób sprzeczny z jego celem. Jeżeli ZUS lub uprawniony płatnik ustali naruszenie, ubezpieczony może stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres objęty zwolnieniem.
Od 13 kwietnia 2026 r. przepisy dokładniej określają, czym jest praca zarobkowa i jaka aktywność pozostaje niezgodna z celem zwolnienia. Nie oznacza to ogólnego przyzwolenia na pracę podczas L4. Wyłączone są tylko pojedyncze czynności incydentalne, których wykonanie wynika z istotnych okoliczności. Nie mogą one zastępować normalnego wykonywania obowiązków.
Co jest dozwolone, a co zakazane na L4?
Ustawa zasiłkowa definiuje pracę zarobkową jako każdą czynność o charakterze zarobkowym, niezależnie od rodzaju umowy lub innej podstawy prawnej. Z tego pojęcia wyłączono czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Przepisy nie tworzą zamkniętego katalogu takich sytuacji, dlatego znaczenie mają ich rzeczywisty charakter, częstotliwość i okoliczności.
Aktywnością niezgodną z celem zwolnienia są działania, które utrudniają albo wydłużają leczenie lub rekonwalescencję. Nie zalicza się do niej zwykłych czynności dnia codziennego ani czynności incydentalnych uzasadnionych istotnymi okolicznościami. Przykłady przedstawiają poniższe zestawienie:
| Typ aktywności | Status | Uzasadnienie |
|---|---|---|
| Jednorazowe przekazanie wcześniej przygotowanego dokumentu | Dozwolone jako czynność incydentalna | Może być uzasadnione istotną okolicznością, jeśli nie oznacza stałego wykonywania pracy. |
| Jednorazowe przekazanie ważnej informacji lub odebranie telefonu od klienta | Możliwe do uznania za czynność incydentalną | Znaczenie mają pilność sprawy i jednorazowy charakter działania. |
| Wyjście do apteki, lekarza, na rehabilitację lub po niezbędne zakupy | Dozwolone jako zwykła czynność dnia codziennego | Samo opuszczenie miejsca pobytu nie oznacza wykorzystywania L4 niezgodnie z celem. |
| Stałe wykonywanie obowiązków dla pracodawcy | Zakazane | Jest pracą zarobkową, nawet gdy odbywa się zdalnie lub w ograniczonym wymiarze. |
| Przyjście do pracy na polecenie przełożonego | Zakazane | Polecenie pracodawcy nie jest istotną okolicznością usprawiedliwiającą pracę na L4. |
| Wyjazd wypoczynkowy albo aktywność utrudniająca leczenie | Zakazane | Może zostać uznane za wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem. |
Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że pracodawca nie może zobowiązać chorego pracownika do realizowania poleceń służbowych w czasie zwolnienia. Awaria w firmie, nadmiar zamówień czy nacisk przełożonego nie zmieniają tej zasady. W razie wątpliwości co do konkretnej czynności znaczenie ma jej incydentalność oraz to, czy rzeczywiście wynikała z istotnej okoliczności.
Praca u jednego pracodawcy i L4 u drugiego – co zmieni się od 2027 roku?
Do końca 2026 r. osoba podlegająca ubezpieczeniu z kilku tytułów otrzymuje zwolnienie obejmujące każdy z nich. Praca u jednego płatnika w czasie pobierania zasiłku chorobowego z tytułu zatrudnienia u innego może więc prowadzić do utraty świadczenia za cały okres L4.
Zmiana umożliwiająca selektywne korzystanie ze zwolnienia wejdzie w życie dopiero 1 stycznia 2027 r. Nie będzie to automatyczna zgoda na pracę podczas każdego zwolnienia. Mechanizm będzie wymagał spełnienia określonych warunków:
- Ubezpieczony składa wniosek o niewystawianie zwolnienia z tytułu, w ramach którego może nadal wykonywać pracę.
- Lekarz ocenia stan zdrowia i rodzaj pracy oraz potwierdza, że wykonywanie określonych obowiązków pozostaje możliwe.
- Zwolnienie zostaje wystawione odrębnie dla tytułu, którego dotyczą ograniczenia zdrowotne.
- Ubezpieczony informuje płatnika składek o zwolnieniu wystawionym z innego tytułu oraz o okresie jego trwania.
Przykładowo, osoba wykonująca pracę fizyczną w jednym miejscu i pracę umysłową w drugim może po 1 stycznia 2027 r. otrzymać L4 tylko dla pierwszego tytułu, jeśli lekarz uzna, że stan zdrowia pozwala na kontynuowanie drugiej pracy. Zachowa wtedy prawo do zasiłku z tytułu objętego zwolnieniem i wynagrodzenie za pracę wykonywaną w drugim miejscu.
Mimo kilku tytułów ubezpieczenia nadal będzie obowiązywał jeden okres zasiłkowy. Nowe rozwiązanie nie pozwala więc na wydłużenie okresu pobierania świadczeń przez wystawianie kolejnych zwolnień u różnych płatników.
Jakie są konsekwencje naruszenia zasad L4?
Kontrolę prawidłowego wykorzystywania zwolnienia może prowadzić ZUS, a w określonych przypadkach także płatnik składek. Kontrola może dotyczyć zarówno wykonywania pracy, jak i aktywności utrudniającej leczenie. Jeżeli organ stwierdzi nieprawidłowości, możliwe są następujące skutki:
- Utrata zasiłku chorobowego za cały okres objęty zwolnieniem.
- Utrata innych świadczeń, jeżeli naruszenie dotyczyło świadczenia rehabilitacyjnego albo zasiłku opiekuńczego.
- Zwrot pobranych świadczeń, gdy zostały wypłacone mimo braku prawa do nich.
- Ryzyko rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych.
Sam fakt nieobecności w miejscu pobytu podczas kontroli nie przesądza jeszcze o utracie świadczenia. Przyczynę, taką jak wizyta lekarska, zakup leków lub rehabilitacja, trzeba jednak móc wiarygodnie wyjaśnić. W przypadku sporu dotyczącego interpretacji konkretnej czynności pomocna może być konsultacja z Państwową Inspekcją Pracy albo prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy.
Najbezpieczniejsze podejście jest następujące: na L4 nie wykonuj stałej pracy ani obowiązków na polecenie przełożonego. Od 13 kwietnia 2026 r. przepisy chronią zwykłe czynności dnia codziennego i uzasadnione czynności incydentalne, ale możliwość pracy u jednego płatnika przy zwolnieniu u drugiego zacznie obowiązywać dopiero 1 stycznia 2027 r. i będzie wymagała oceny lekarza oraz dopełnienia obowiązków informacyjnych.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku wątpliwości dotyczących prawa do świadczeń lub zasad wykorzystywania zwolnienia lekarskiego skonsultuj się z prawnikiem, ZUS albo Państwową Inspekcją Pracy.
