Kiedy przysługuje urlop macierzyński?

Urlop macierzyński zaczyna się co do zasady w dniu porodu. Przysługuje pracownicy zatrudnionej na podstawie umowy o pracę, jest obowiązkowy i trwa od 20 do 37 tygodni, zależnie od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Można rozpocząć jego wykorzystywanie maksymalnie 6 tygodni przed przewidywaną datą porodu.

Kiedy zaczyna się urlop macierzyński?

Jeżeli pracownica nie korzystała z urlopu macierzyńskiego przed porodem, jego pierwszy dzień przypada właśnie w dniu porodu, a nie następnego dnia. Przy takim rozpoczęciu nie trzeba składać osobnego wniosku o udzielenie urlopu. Pracodawca może jednak poprosić o dokument potwierdzający urodzenie dziecka, na przykład odpis aktu urodzenia.

Pracownica może, na własny wniosek, rozpocząć urlop jeszcze przed porodem. W takim przypadku wolno wykorzystać nie więcej niż 6 tygodni przed przewidywaną datą porodu. Do wniosku dołącza się zaświadczenie lekarskie wskazujące tę datę. Niewykorzystana część urlopu przypada po porodzie.

Urlop macierzyński jest uprawnieniem związanym ze stosunkiem pracy. Nie należy mylić go z zasiłkiem macierzyńskim. Urlop przysługuje pracownikowi, natomiast zasiłek jest świadczeniem z ubezpieczenia chorobowego i może przysługiwać także osobom ubezpieczonym z innych tytułów, na przykład prowadzącym działalność gospodarczą.

Ile trwa urlop macierzyński?

Wymiar urlopu zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Jeden tydzień urlopu oznacza 7 dni kalendarzowych, liczonych od pierwszego dnia urlopu.

Urlop macierzyński i urlop rodzicielski to dwa odrębne uprawnienia. Macierzyński jest obowiązkowy w części przypadającej na matkę po porodzie, a rodzicielski jest dobrowolny i może być wykorzystywany przez oboje rodziców na zasadach określonych w Kodeksie pracy.

Czy można zrezygnować z części urlopu?

Po porodzie matka musi wykorzystać co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego. Po tym okresie może wrócić do pracy i zrezygnować z pozostałej części, jeżeli dalszą opiekę nad dzieckiem przejmie ojciec albo w określonych przypadkach inny członek najbliższej rodziny. Ojciec przejmujący urlop musi być pracownikiem, czyli mieć umowę o pracę. Możliwe jest także przejęcie opieki przez ubezpieczonego ojca, który przerwał działalność zarobkową.

Procedura wymaga złożenia dwóch wniosków w odpowiednich terminach:

1. Wniosek matki – o rezygnację z części urlopu i wskazanie daty powrotu do pracy, złożony pracodawcy co najmniej 7 dni przed planowanym powrotem.
2. Wniosek ojca – o udzielenie przejmowanej części urlopu, złożony pracodawcy co najmniej 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.

Pracodawca powinien uwzględnić prawidłowo złożone wnioski. W szczególnych sytuacjach, między innymi po śmierci matki, porzuceniu dziecka albo w razie jej niezdolności do samodzielnej egzystencji, przepisy pozwalają na przejęcie urlopu także przez innego członka najbliższej rodziny. Szczególne zasady dotyczą również pobytu matki lub dziecka w szpitalu.

Uzupełniający urlop macierzyński dla wcześniaków

Od 19 marca 2025 r. pracownica albo pracownik – ojciec wychowujący dziecko może skorzystać z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. Uprawnienie dotyczy wcześniaków oraz noworodków, które po porodzie wymagały hospitalizacji. Urlop jest udzielany jednorazowo i bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Nie można przełożyć go na późniejszy termin po rozpoczęciu urlopu rodzicielskiego albo po powrocie do pracy.

Prawo do tego urlopu zależy od tygodnia ciąży, masy urodzeniowej dziecka i czasu hospitalizacji. Najważniejsze sytuacje są następujące:

• Poród przed ukończeniem 28. tygodnia ciąży albo masa urodzeniowa do 1000 g – tydzień urlopu za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu, maksymalnie do 15 tygodni.
• Poród po ukończeniu 28. i przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży oraz masa powyżej 1000 g – tydzień urlopu za każdy tydzień hospitalizacji, maksymalnie do 8 tygodni.
• Poród po ukończeniu 37. tygodnia ciąży – urlop, gdy dziecko przebywało w szpitalu co najmniej 2 kolejne dni, a pierwszy z nich przypadał między 5. a 28. dniem po porodzie. Wymiar wynosi tydzień za każdy tydzień hospitalizacji w odpowiednim okresie, maksymalnie 8 tygodni.
• Termin złożenia wniosku – wniosek trzeba złożyć w formie papierowej lub elektronicznej co najmniej 21 dni przed zakończeniem urlopu macierzyńskiego lub urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.

Do wniosku dołącza się zaświadczenie ze szpitala zawierające informacje o tygodniu ciąży, masie urodzeniowej dziecka i okresie hospitalizacji. Przy porodzie mnogim bierze się pod uwagę masę dziecka o najniższej masie urodzeniowej oraz pobyt w szpitalu dziecka hospitalizowanego najdłużej. Za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego przysługuje zasiłek w wysokości 100% podstawy wymiaru.

Ochrona pracy i zasiłek macierzyński

W czasie urlopu macierzyńskiego pracownik korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę, z wyjątkami przewidzianymi w Kodeksie pracy, między innymi dotyczącymi upadłości lub likwidacji pracodawcy oraz rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika. Po zakończeniu urlopu pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeśli nie jest to możliwe – na stanowisku równorzędnym, na warunkach nie mniej korzystnych.

Za okres urlopu macierzyńskiego przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru. Jeżeli pracownica złoży wniosek nie później niż w ciągu 21 dni po porodzie, zasiłek za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego może być wypłacany według uśrednionej stawki 81,5%, z wyjątkami dotyczącymi nieprzenoszalnej części urlopu rodzicielskiego. Zasady te dotyczą zasiłku, a nie samego prawa do urlopu.

Najważniejsze przepisy dotyczące urlopu macierzyńskiego znajdują się w Kodeksie pracy oraz w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza przy sporze z pracodawcą lub nietypowej sytuacji rodzinnej, warto skonsultować się ze specjalistą prawa pracy albo ZUS.