Nie ma specjalnego „emerytalnego wypowiedzenia”. Umowę o pracę rozwiązuje się na zasadach ogólnych, czyli za porozumieniem stron albo przez wypowiedzenie. Aby ZUS rozpoczął wypłatę emerytury, trzeba jednak zakończyć zatrudnienie u pracodawcy, u którego pracownik był zatrudniony bezpośrednio przed przejściem na emeryturę. Dla odprawy emerytalnej konieczne jest natomiast wykazanie, że rozwiązanie umowy nastąpiło w związku z przejściem na emeryturę.
Czy istnieje specjalny tryb rozwiązania umowy przed emeryturą?
Nie. Osiągnięcie wieku emerytalnego samo w sobie nie rozwiązuje umowy o pracę. Pracodawca nie decyduje też o przyznaniu emerytury, ponieważ jest to świadczenie ustalane przez ZUS na wniosek zainteresowanego.
Pracownik nie musi formalnie zgłaszać pracodawcy samego zamiaru przejścia na emeryturę z określonym wyprzedzeniem. Jeżeli chce jednak otrzymać wypłatę świadczenia, musi doprowadzić do ustania zatrudnienia. Może zrobić to w dowolnym uzgodnionym terminie za zgodą pracodawcy albo z zachowaniem właściwego okresu wypowiedzenia.
Pracodawca może odmówić rozwiązania umowy za porozumieniem stron, ale nie może „odmówić przejścia na emeryturę”. W razie braku zgody na proponowany termin pracownik może złożyć jednostronne wypowiedzenie.
Jak można zakończyć zatrudnienie?
Najczęściej stosuje się jeden z dwóch trybów. Porozumienie stron wymaga zgody pracownika i pracodawcy, ale pozwala ustalić niemal dowolną datę zakończenia umowy. Wypowiedzenie jest jednostronne, więc druga strona nie musi go akceptować, jednak trzeba zachować ustawowy okres wypowiedzenia.
| Staż pracy u danego pracodawcy | Okres wypowiedzenia | Praktyczny skutek |
|---|---|---|
| Mniej niż 6 miesięcy | 2 tygodnie | Umowa rozwiązuje się po upływie ustawowego okresu wypowiedzenia |
| Co najmniej 6 miesięcy | 1 miesiąc | Termin zakończenia wynika z zasad liczenia miesięcznego okresu wypowiedzenia |
| Co najmniej 3 lata | 3 miesiące | Pracownik powinien złożyć wypowiedzenie z odpowiednim wyprzedzeniem |
Okresy te wynikają z art. 36 Kodeksu pracy i dotyczą zarówno umów na czas określony, jak i nieokreślony. Wypowiedzenie liczone w miesiącach kończy się z ostatnim dniem miesiąca, dlatego data doręczenia pisma może mieć znaczenie dla planowanego terminu odejścia.
Jeżeli po złożeniu wypowiedzenia pracownik i pracodawca uznają, że umowa powinna zakończyć się wcześniej, mogą zawrzeć porozumienie o skróceniu okresu wypowiedzenia. Nie jest to jednak jednostronne uprawnienie pracownika.
Kiedy przysługuje odprawa emerytalna?
Odprawa emerytalna wynika z art. 921 Kodeksu pracy. Co do zasady wynosi równowartość jednomiesięcznego wynagrodzenia. Jest świadczeniem ustawowym, a nie dobrowolną nagrodą pracodawcy. Zakładowe przepisy mogą przewidywać odprawę wyższą, ale nie mogą ograniczać minimalnego prawa wynikającego z Kodeksu pracy.
Aby powstało prawo do odprawy, muszą być spełnione łącznie następujące warunki:
- Pracownik spełnia warunki do emerytury określone w przepisach ubezpieczeniowych.
- Stosunek pracy ustaje, czyli umowa faktycznie się kończy.
- Rozwiązanie umowy pozostaje w związku z przejściem na emeryturę, a nie wyłącznie z inną przyczyną.
- Odprawa jest wypłacana jednorazowo, ponieważ po jej otrzymaniu pracownik nie nabywa ponownie prawa do tego świadczenia.
Tryb rozwiązania umowy nie przesądza samodzielnie o utracie prawa do odprawy. Może ona przysługiwać zarówno po wypowiedzeniu przez pracownika, jak i po porozumieniu stron. Najważniejszy jest związek między zakończeniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę.
Dlatego w piśmie warto zamieścić wyraźne sformułowanie, na przykład: „wypowiadam umowę o pracę w związku z przejściem na emeryturę”. Przy porozumieniu stron można wskazać, że umowa zostaje rozwiązana w związku z przejściem pracownika na emeryturę. Taki zapis ułatwia pracodawcy ocenę prawa do odprawy i późniejsze rozliczenie.
Odprawa staje się co do zasady wymagalna w dniu ustania stosunku pracy. Jej wysokość ustala się według zasad stosowanych przy obliczaniu ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Odprawa jest opodatkowana, natomiast przepisy ubezpieczeniowe wyłączają ją z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne na zasadach określonych w odpowiednich regulacjach.
Dlaczego trzeba przerwać zatrudnienie, aby ZUS wypłacił emeryturę?
Trzeba rozróżnić prawo do emerytury od prawa do jej wypłaty. Osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego, który co do zasady wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, nie oznacza automatycznego rozpoczęcia wypłat. Emerytura jest przyznawana na wniosek.
Kontynuowanie zatrudnienia u pracodawcy, u którego pracownik był zatrudniony bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury, może spowodować zawieszenie wypłaty świadczenia. W praktyce należy doprowadzić do ustania tego stosunku pracy i przekazać do ZUS dokument potwierdzający zakończenie zatrudnienia, najczęściej świadectwo pracy.
Jeżeli pracownik ma jednocześnie umowy z kilkoma pracodawcami, samo rozwiązanie jednej z nich może nie wystarczyć. Dla uruchomienia wypłaty trzeba zakończyć wszystkie stosunki pracy objęte tą regułą. Przerwa powinna rzeczywiście wystąpić. Rozwiązanie jednej umowy w jednym dniu i zawarcie kolejnej od następnego dnia może nie spełnić wymogu ustania zatrudnienia.
Po zakończeniu formalności emerytalnych możliwe jest ponowne zatrudnienie, także u tego samego pracodawcy. Przed podpisaniem nowej umowy należy jednak sprawdzić w ZUS, jaki wpływ będzie miało ponowne zatrudnienie na wypłatę świadczenia.
Jak zaplanować rozwiązanie umowy krok po kroku?
Bezpieczna kolejność działań może wyglądać następująco:
- Skontaktuj się z ZUS i ustal, od kiedy możesz złożyć wniosek oraz jakie dokumenty będą potrzebne.
- Sprawdź staż pracy u danego pracodawcy i ustal właściwy okres wypowiedzenia.
- Porozmawiaj z pracodawcą o porozumieniu stron, jeśli zależy Ci na konkretnej dacie zakończenia umowy.
- Jeżeli nie ma zgody na porozumienie, złóż wypowiedzenie w sposób pozwalający potwierdzić datę jego doręczenia.
- W piśmie wskaż, że rozwiązanie umowy następuje w związku z przejściem na emeryturę.
- Ustal rozliczenie urlopu, ewentualnego ekwiwalentu oraz odprawy emerytalnej.
- Po ustaniu zatrudnienia przekaż do ZUS świadectwo pracy lub inny wymagany dokument.
W czasie wypowiedzenia pracodawca może udzielić urlopu wypoczynkowego, także zaległego. Jeżeli urlop nie zostanie wykorzystany do końca zatrudnienia, co do zasady należy wypłacić ekwiwalent. Nie można korzystać z urlopu wypoczynkowego w czasie zwolnienia lekarskiego.
Pracownik może złożyć wypowiedzenie również podczas L4. Nie musi wracać do pracy wyłącznie po to, aby doręczyć pismo. Należy jednak zadbać o dowód, kiedy pracodawca je otrzymał. Skutki ustania zatrudnienia dla zasiłku chorobowego mogą zależeć od indywidualnej sytuacji, dlatego przed ustaleniem daty odejścia warto skonsultować ją z ZUS.
Co sprawdzić przed złożeniem dokumentów?
Przed przekazaniem pisma pracodawcy sprawdź:
- czy wybrany tryb rozwiązania umowy odpowiada planowanej dacie odejścia,
- czy przy wypowiedzeniu zachowano właściwy okres wypowiedzenia,
- czy dokument zawiera wzmiankę o związku rozwiązania umowy z przejściem na emeryturę,
- czy pracodawca rozliczy urlop, ekwiwalent i odprawę emerytalną,
- czy przy kilku umowach zakończono wszystkie zatrudnienia wymagane do uruchomienia wypłaty z ZUS,
- czy regulamin wynagradzania lub układ zbiorowy nie przewiduje odprawy wyższej niż kodeksowa.
Najważniejsze jest rozdzielenie dwóch kwestii: do uzyskania prawa do emerytury nie zawsze trzeba kończyć pracę, ale do rozpoczęcia jej wypłaty przez ZUS ustanie zatrudnienia może być konieczne. Z kolei odprawa zależy od tego, czy rozwiązanie umowy rzeczywiście nastąpiło w związku z przejściem na emeryturę.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej ani porady dotyczącej świadczeń z ubezpieczeń społecznych. W razie sporu o odprawę, nietypowego przebiegu zatrudnienia lub kilku równoległych umów warto skonsultować sprawę z prawnikiem albo ZUS.
