W pierwszej pracy prawo do urlopu wypoczynkowego nabywasz z dołu, czyli z upływem każdego pełnego miesiąca zatrudnienia. Za każdy miesiąc przysługuje 1/12 rocznego wymiaru urlopu, ustalonego z uwzględnieniem tak zwanego roku dopisanego. Ta zasada dotyczy roku kalendarzowego, w którym podjąłeś pierwszą pracę na podstawie stosunku pracy.
Ile urlopu przysługuje w pierwszym roku pracy?
Zgodnie z art. 153 § 1 Kodeksu pracy pierwszy urlop wypoczynkowy jest naliczany etapami. Po zakończeniu każdego miesiąca pracy pracownik uzyskuje prawo do 1/12 wymiaru urlopu, który przysługiwałby mu po przepracowaniu roku.
Przy ustalaniu tej puli bierze się pod uwagę staż urlopowy, czyli między innymi okres nauki oraz inne okresy zaliczane do stażu na podstawie przepisów. Następnie dodaje się jeden rok przyszłego zatrudnienia. Ten hipotetyczny rok nazywa się w praktyce kadrowej rokiem dopisanym.
| Staż urlopowy razem z rokiem dopisanym | Wymiar roczny | 1/12 za miesiąc | Przeliczenie przy dniu pracy trwającym 8 godzin |
|---|---|---|---|
| Mniej niż 10 lat | 20 dni | 1,67 dnia | 13 godzin i 20 minut |
| 10 lat lub więcej | 26 dni | 2,17 dnia | 17 godzin i 20 minut |
Przykładowo absolwent szkoły wyższej ma zazwyczaj zaliczone 8 lat stażu urlopowego. Po dodaniu roku dopisanego otrzymuje 9 lat, więc w pierwszym roku pracy urlop oblicza się od puli 20 dni. Jeżeli pracownik ma także okresy, które podlegają zaliczeniu do stażu, i po dodaniu roku dopisanego osiąga co najmniej 10 lat, podstawą będzie 26 dni.
Jak liczyć miesiące pracy?
W prawie pracy stosuje się potoczny sposób liczenia terminów. Nie bierze się więc pod uwagę wyłącznie liczby dni w miesiącu, lecz datę rozpoczęcia zatrudnienia i odpowiadającą jej datę w kolejnym miesiącu.
Datę nabycia prawa do pierwszej części urlopu możesz ustalić w trzech krokach:
- Ustal dzień rozpoczęcia pierwszej umowy o pracę.
- Przenieś tę datę na kolejny miesiąc.
- Prawo do 1/12 urlopu powstaje w dniu poprzedzającym tę datę.
Przykład: osoba zatrudniona po raz pierwszy 10 grudnia przepracuje pełny miesiąc 9 stycznia. Prawo do pierwszej części urlopu nabędzie więc 9 stycznia, a nie w grudniu.
Jeżeli zatrudnienie rozpoczyna się pierwszego dnia miesiąca, miesiąc pracy upływa ostatniego dnia tego miesiąca. Pracownik zatrudniony 1 grudnia nabędzie prawo do pierwszej części urlopu 31 grudnia.
Przy kolejnych umowach w tym samym roku okresy zatrudnienia mogą być sumowane. Jeżeli między nimi występują przerwy i nie da się ustalić pełnych miesięcy kalendarzowych, w praktyce miesiąc przyjmuje się jako 30 dni.
Czy urlop w pierwszej pracy zaokrągla się w górę?
Nie ma ustawowego obowiązku zaokrąglania pierwszego urlopu w górę do pełnego dnia. Wynik 1/12 z 20 dni to 1,67 dnia, a wynik 1/12 z 26 dni to około 2,17 dnia. Nie oznacza to automatycznie odpowiednio 2 lub 3 dni urlopu.
Przy przeliczeniu na godziny 1,67 dnia odpowiada 13 godzinom i 20 minutom, jeśli dzień urlopu obejmuje 8 godzin pracy. Z kolei 2,17 dnia to około 17 godzin i 20 minut. Pracodawca może zaokrąglić ten wymiar na korzyść pracownika, ale jest to decyzja korzystniejsza dla zatrudnionego, a nie obowiązek wynikający wprost z art. 153 Kodeksu pracy.
W pierwszym roku mogą pojawić się następujące zasady:
- 20 dni rocznie – 1/12 daje 1,67 dnia za każdy pełny miesiąc pracy.
- 26 dni rocznie – 1/12 daje około 2,17 dnia za każdy pełny miesiąc pracy.
- Brak zaokrąglenia – ułamkowa część pozostaje rozliczana w godzinach.
- Dobrowolne zaokrąglenie – pracodawca może przyznać pełny dzień lub pełne godziny, jeśli działa na korzyść pracownika.
Inaczej wygląda zaokrąglanie urlopu ustalanego proporcjonalnie do niepełnego etatu. W takim przypadku przepisy przewidują zaokrąglenie niepełnego dnia w górę. Najpierw ustala się jednak roczny wymiar proporcjonalny do etatu, a dopiero potem oblicza 1/12.
Przykład: przy 1/2 etatu roczna pula wynosi 10 dni, jeżeli pełny wymiar pracownika to 20 dni. Za jeden miesiąc pierwszej pracy przypada 1/12 z 10 dni, czyli około 0,83 dnia, co odpowiada 6 godzinom i 40 minutom przy ośmiogodzinnym dniu pracy.
Urlop cząstkowy a urlop w kolejnym roku
Urlop nabywany co miesiąc w roku podjęcia pierwszej pracy bywa nazywany urlopem cząstkowym. Pracownik może korzystać z niego dopiero po nabyciu prawa, czyli po zakończeniu odpowiedniego miesiąca pracy.
Od 1 stycznia kolejnego roku zasada się zmienia. Pracownik nabywa wtedy prawo do urlopu kolejnego z góry, w pełnym wymiarze ustalonym według jego stażu urlopowego. Dlatego osoba zatrudniona 10 grudnia może nie mieć prawa do urlopu w grudniu, ale od 1 stycznia uzyska uprawnienie do urlopu za nowy rok.
Najczęstszy błąd polega na automatycznym zaokrąglaniu każdej miesięcznej części do pełnego dnia. W pierwszym roku należy najpierw ustalić datę przepracowania pełnego miesiąca, następnie wymiar roczny wynikający z roku dopisanego, a dopiero potem obliczyć 1/12 tej wartości.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Przy nietypowym stażu urlopowym, kilku następujących po sobie umowach lub sporze z pracodawcą warto skonsultować dokumenty ze specjalistą prawa pracy.
