Nie ma urlopu ojcowskiego trwającego 9 tygodni. Urlop ojcowski nadal wynosi 2 tygodnie. Dziewięć tygodni to nieprzenoszalna część urlopu rodzicielskiego, zarezerwowana dla każdego z rodziców osobno. Jeśli ojciec jej nie wykorzysta, przepada i nie może przejąć jej matka.
Zmiana wprowadzona 26 kwietnia 2023 roku sprawiła, że urlop rodzicielski obejmuje łącznie do 41 tygodni przy jednym dziecku albo 43 tygodni przy porodzie mnogim. Z tej puli 9 tygodni przysługuje wyłącznie każdemu rodzicowi. Urlop ojcowski jest natomiast odrębnym uprawnieniem, niezależnym od urlopu rodzicielskiego.
Urlop ojcowski a 9 tygodni urlopu rodzicielskiego
Najważniejsze różnice między tymi uprawnieniami przedstawia tabela:
| Cecha | Urlop ojcowski | 9-tygodniowa część urlopu rodzicielskiego |
|---|---|---|
| Wymiar | 2 tygodnie | 9 tygodni w ramach łącznego wymiaru urlopu rodzicielskiego |
| Wynagrodzenie lub zasiłek | Zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru | Zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru |
| Termin wykorzystania | Do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia | Co do zasady do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat |
| Przenoszenie na drugiego rodzica | Nie dotyczy, ponieważ jest indywidualnym prawem ojca | Nie. Niewykorzystane 9 tygodni przepada |
| Termin złożenia wniosku | Co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem urlopu | Co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu |
Urlop ojcowski można wykorzystać jednorazowo albo w dwóch tygodniowych częściach. Przysługuje pracownikowi ojcu dziecka, a w przypadku adopcji także ojcu przysposabiającemu, na zasadach określonych w Kodeksie pracy.
Na czym polega nieprzenoszalne 9 tygodni?
Dziewięć tygodni stanowi indywidualne prawo każdego z rodziców. Rodzice korzystają ze wspólnej puli urlopu rodzicielskiego, ale każde z nich ma zagwarantowaną własną część. Ojciec może więc wykorzystać swoje 9 tygodni niezależnie od tego, czy matka korzystała z urlopu rodzicielskiego.
Nieprzenoszalność oznacza, że matka nie może wykorzystać 9 tygodni przypisanych ojcu. Jeżeli ojciec nie złoży wniosku i nie skorzysta z tego uprawnienia w ustawowym terminie, niewykorzystana część nie zwiększy urlopu drugiego rodzica. Nie można też zamienić jej na ekwiwalent pieniężny.
Za okres tej części urlopu przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru. Stawka ta dotyczy 9 tygodni niezależnie od tego, czy matka wybrała rozliczenie zasiłku w wysokości 81,5% za podstawowy okres urlopów związanych z rodzicielstwem.
Kiedy ojciec ma prawo do 9 tygodni?
W przypadku dzieci urodzonych po wejściu w życie nowych przepisów, czyli po 26 kwietnia 2023 roku, prawo do urlopu rodzicielskiego ojca jest co do zasady niezależne od tego, czy matka korzystała z urlopu macierzyńskiego. Inaczej mogą wyglądać sytuacje dotyczące starszych dzieci, ponieważ zastosowanie mają przepisy przejściowe.
Decydujące znaczenie ma to, czy rodzic miał prawo do urlopu rodzicielskiego albo korzystał z niego w okresie od 2 sierpnia 2022 roku do 26 kwietnia 2023 roku. Przy ocenie uprawnienia trzeba sprawdzić przede wszystkim:
- czy w tym okresie pracownik miał prawo do urlopu rodzicielskiego lub jego części
- czy w tym okresie korzystał z urlopu rodzicielskiego udzielonego na wcześniejszych zasadach
- czy urlop rodzicielski został w całości zakończony przed 2 sierpnia 2022 roku
- czy matka dziecka miała w tym czasie uprawnienie do urlopu lub zasiłku macierzyńskiego, gdy wymagały tego wcześniejsze przepisy
Jeżeli urlop rodzicielski został w całości wykorzystany przed 2 sierpnia 2022 roku, samo to, że dziecko nie ukończyło jeszcze 6 lat, nie daje prawa do dodatkowych 9 tygodni. Odmiennie może być wtedy, gdy w okresie przejściowym rodzic zachował prawo do niewykorzystanej części urlopu albo faktycznie korzystał z urlopu rodzicielskiego.
Przykładowo, jeśli matka wykorzystała 16 tygodni urlopu rodzicielskiego, a pozostała część mogła być wykorzystana w okresie przejściowym, ojciec może uzyskać prawo do nowego wymiaru urlopu, w tym do 9 tygodni wyłącznie dla siebie. Jeżeli natomiast pełne 32 tygodnie zostały wykorzystane przed 2 sierpnia 2022 roku, przepisy przejściowe nie przyznają ojcu dodatkowych 9 tygodni.
W razie sporu z pracodawcą warto odwołać się do dokumentów potwierdzających wcześniejsze okresy urlopu i zasiłku. Przy bardziej złożonym stanie faktycznym, zwłaszcza gdy matka dziecka nie podlegała ubezpieczeniu chorobowemu, rozstrzygnięcie może wymagać analizy indywidualnej.
Jak złożyć wniosek o 9 tygodni urlopu rodzicielskiego?
Procedura jest niezależna od wniosku o urlop ojcowski. Aby skorzystać z 9-tygodniowej części urlopu rodzicielskiego, należy:
- ustalić, ile urlopu rodzicielskiego wykorzystali już oboje rodzice i ile części urlopu pozostało
- wybrać termin urlopu, pamiętając o granicy końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat
- złożyć pracodawcy wniosek w postaci papierowej albo elektronicznej co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu
- dołączyć wymagane dokumenty i informacje dotyczące dotychczas wykorzystanego urlopu oraz uprawnień drugiego rodzica
Do wniosku zwykle dołącza się odpis aktu urodzenia dziecka oraz oświadczenie o tym, czy drugi rodzic korzysta z urlopu rodzicielskiego w tym samym okresie. Dokument powinien wskazywać także okres, na który ojciec chce otrzymać urlop.
Urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo albo maksymalnie w 5 częściach. Liczba części obejmuje urlopy wykorzystywane przez oboje rodziców, dlatego przed złożeniem wniosku trzeba uwzględnić wcześniejsze wnioski matki i ojca.
Najkrócej: 2 tygodnie to urlop ojcowski, a 9 tygodni to wyłączna część urlopu rodzicielskiego dla ojca. To dwa różne uprawnienia, z innymi terminami, zasadami wypłaty i procedurą składania wniosku. W przypadku dzieci urodzonych przed 26 kwietnia 2023 roku trzeba dodatkowo sprawdzić, czy w okresie od 2 sierpnia 2022 roku do 26 kwietnia 2023 roku istniało prawo do urlopu rodzicielskiego.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu z pracodawcą lub wątpliwości dotyczących przepisów przejściowych warto skonsultować sprawę ze specjalistą prawa pracy.
