Ojciec zatrudniony na podstawie umowy o pracę ma wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Jest to część łącznej puli 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka. Jeśli ojciec nie wykorzysta swoich 9 tygodni, matka nie może ich przejąć – niewykorzystana część przepada.
Ile urlopu rodzicielskiego przysługuje ojcu?
Urlop rodzicielski przysługuje łącznie obojgu rodzicom. Przy urodzeniu jednego dziecka jego wymiar wynosi 41 tygodni, a przy porodzie mnogim – 43 tygodnie. Każdy z rodziców ma w tej puli własne, nieprzenoszalne 9 tygodni. Pozostałą częścią rodzice mogą podzielić się według swoich potrzeb.
Ojciec może skorzystać ze swoich 9 tygodni niezależnie od tego, czy matka dziecka jest zatrudniona albo podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Urlop można rozpocząć także później, nie musi przypadać bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Należy go wykorzystać najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
Urlop ojcowski a rodzicielski – czym się różnią?
To dwa odrębne uprawnienia. Ojciec może skorzystać zarówno z urlopu ojcowskiego, jak i rodzicielskiego, jeśli spełnia warunki przewidziane w przepisach.
| Cecha | Urlop ojcowski | Urlop rodzicielski |
|---|---|---|
| Wymiar | Do 2 tygodni | Łącznie 41 tygodni przy jednym dziecku albo 43 tygodnie przy porodzie mnogim |
| Termin wykorzystania | Do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia | Do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat |
| Podział | Jednorazowo albo w 2 częściach | Jednorazowo albo maksymalnie w 5 częściach |
| Prawo ojca | Przysługuje wyłącznie ojcu | Każdy rodzic ma własne, nieprzenoszalne 9 tygodni |
| Zasiłek | Co do zasady 100% podstawy wymiaru | Za 9 tygodni ojca zawsze 70% podstawy wymiaru |
Jak złożyć wniosek o urlop rodzicielski?
Wniosek składa się pracodawcy w postaci papierowej albo elektronicznej. Trzeba zachować co najmniej 21 dni wyprzedzenia przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Jeżeli wniosek jest kompletny, mieści się w limicie i został złożony w terminie, pracodawca ma obowiązek go uwzględnić.
- Sprawdź limit – ustal, ile części urlopu rodzicielskiego wykorzystali już oboje rodzice. Łącznie można wykorzystać maksymalnie 5 części, a w przypadku jednego dziecka ojcu przysługuje co najmniej jego własne 9 tygodni.
- Przygotuj wniosek – wskaż swoje dane, okres wykorzystanego dotychczas urlopu rodzicielskiego lub pobierania zasiłku za ten okres, liczbę wykorzystanych części oraz planowany termin urlopu.
- Dołącz dokumenty – zwykle potrzebny jest odpis lub kopia aktu urodzenia dziecka oraz oświadczenie dotyczące korzystania z urlopu przez drugiego rodzica. Jeśli dokumenty znajdują się już w aktach osobowych, nie zawsze trzeba przekazywać je ponownie.
- Złóż dokument co najmniej 21 dni wcześniej – zachowaj kopię wniosku i potwierdzenie jego przekazania. Wniosek złożony później nie musi zostać uwzględniony od wskazanej daty, choć pracodawca może dobrowolnie zaakceptować wcześniejszy termin.
Pracodawca nie może odmówić urlopu z powodu braków kadrowych ani trudności organizacyjnych. Inaczej wygląda łączenie urlopu z pracą, ponieważ w tym trybie przepisy dopuszczają odmowę z przyczyn dotyczących organizacji pracy lub rodzaju wykonywanych obowiązków.
Jaki zasiłek przysługuje ojcu?
Za czas urlopu rodzicielskiego ojciec otrzymuje zasiłek macierzyński, a nie wynagrodzenie za pracę. Za jego nieprzenoszalne 9 tygodni świadczenie wynosi 70% podstawy wymiaru zasiłku. Dotyczy to również sytuacji, w której matka wcześniej korzystała z uśrednionego zasiłku w wysokości 81,5%.
Wariant 81,5% może obejmować określone okresy urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, jeżeli został złożony odpowiedni wniosek w terminie 21 dni po porodzie. Nie obejmuje jednak 9 tygodni zarezerwowanych dla drugiego rodzica. Zasiłek wypłaca ZUS albo pracodawca będący płatnikiem zasiłków, zależnie od liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego.
Czy można łączyć urlop rodzicielski z pracą?
Tak, ojciec może pracować u pracodawcy udzielającego urlopu, ale maksymalnie w wymiarze połowy pełnego etatu. Wniosek o takie rozwiązanie należy złożyć co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem pracy.
Łączenie urlopu z pracą powoduje następujące skutki:
- Praca może obejmować najwyżej połowę pełnego wymiaru czasu pracy.
- Urlop jest udzielany na pozostałą część etatu.
- Wymiar urlopu ulega proporcjonalnemu wydłużeniu.
- Zasiłek macierzyński zostaje odpowiednio zmniejszony.
- Pracodawca może odmówić, jeśli rozwiązanie koliduje z organizacją pracy lub rodzajem obowiązków, ale powinien podać przyczynę odmowy w ciągu 7 dni.
Ochrona przed zwolnieniem
Od dnia złożenia wniosku o urlop rodzicielski pracownik jest objęty ochroną przed przygotowaniem do zwolnienia, wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy. Jeżeli wniosek został złożony wcześniej niż 21 dni przed urlopem, ochrona rozpoczyna się 21 dni przed planowanym początkiem korzystania z urlopu.
Ochrona nie ma charakteru absolutnego. Wyjątkiem może być między innymi upadłość lub likwidacja pracodawcy, a także rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. Po zakończeniu urlopu pracodawca powinien dopuścić ojca do pracy na dotychczasowym stanowisku, a gdy nie jest to możliwe – na stanowisku równorzędnym, na warunkach nie mniej korzystnych.
Najważniejsze dla ojca są trzy terminy i limity: 9 tygodni własnego urlopu, maksymalnie 5 części oraz wniosek złożony co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu. Urlop rodzicielski jest niezależny od urlopu ojcowskiego, a jego niewykorzystanej części nie można zamienić na urlop dla drugiego rodzica.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu z pracodawcą lub nietypowej sytuacji rodzinnej warto skonsultować dokumenty ze specjalistą prawa pracy.
