Kiedy przysługuje odprawa emerytalna?

Odprawa emerytalna przysługuje w dniu ustania stosunku pracy, jeżeli rozwiązanie umowy pozostaje w związku z przejściem pracownika na emeryturę. Jest to ustawowe, jednorazowe świadczenie finansowane przez pracodawcę. W sektorze prywatnym wynosi co najmniej równowartość jednomiesięcznego wynagrodzenia, chyba że przepisy szczególne albo regulacje zakładowe przewidują wyższą kwotę.

Czym jest odprawa emerytalna?

Podstawą prawa do świadczenia jest art. 92¹ Kodeksu pracy. Przepis obejmuje pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, a także osoby pozostające w stosunku pracy na podstawie powołania lub mianowania. Obowiązek dotyczy każdego pracodawcy, niezależnie od wielkości firmy.

Samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie wystarcza. Stosunek pracy musi ustać, a odejście powinno nastąpić w związku z przejściem na emeryturę. Decyzja ZUS przyznająca emeryturę może zostać wydana później, jeśli w chwili rozwiązania umowy pracownik spełniał warunki emerytalne i faktycznie kończył zatrudnienie z tego powodu.

Jakie warunki trzeba spełnić?

Prawo do odprawy powstaje dopiero po łącznym spełnieniu trzech przesłanek:

• Nabycie uprawnień emerytalnych – pracownik musi spełniać warunki wymagane do uzyskania emerytury.
• Ustanie stosunku pracy – umowa musi zostać rozwiązana albo wygasnąć.
• Związek czasowy i przyczynowy – odejście z pracy musi wiązać się z przejściem na emeryturę, a nie wyłącznie z osiągnięciem określonego wieku.

Związek przyczynowy występuje wtedy, gdy pracownik rozwiązuje umowę, aby rozpocząć pobieranie emerytury. Nie musi to oznaczać, że inicjatywa zawsze wychodzi od pracownika. W określonych sytuacjach odprawa może być należna także po rozwiązaniu umowy przez pracodawcę, jeżeli utrata pracy prowadzi do przejścia na emeryturę.

Pracownik, który osiągnął wiek emerytalny, ale nadal pracuje, nie nabywa jeszcze prawa do odprawy. Świadczenie staje się należne dopiero przy ustaniu zatrudnienia związanym z przejściem na emeryturę.

[ picture_1 ]

Jak obliczyć wysokość odprawy emerytalnej?

W sektorze prywatnym Kodeks pracy gwarantuje odprawę w wysokości co najmniej jednomiesięcznego wynagrodzenia. Podstawę oblicza się według zasad stosowanych przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Regulamin wynagradzania, układ zbiorowy albo umowa mogą przewidywać świadczenie wyższe.

Uwzględnia się składniki stałe i zmienne, ale sposób ich przyjęcia zależy od częstotliwości wypłaty:

• Składniki stałe – w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa do odprawy, na przykład pensję zasadniczą lub stały dodatek funkcyjny.
• Składniki zmienne wypłacane za okresy nie dłuższe niż miesiąc – co do zasady jako średnią z trzech miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy.
• Składniki zmienne wypłacane za okresy dłuższe niż miesiąc – jako średnią z dwunastu miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa do świadczenia.
• Świadczenia niewchodzące do podstawy – między innymi niektóre nagrody z zakładowego funduszu nagród, premie uznaniowe oraz wynagrodzenie z odrębnej umowy cywilnoprawnej.

Różnice między podstawowym świadczeniem a odprawami wynikającymi z przepisów szczególnych przedstawia tabela:

Przed wypłatą pracodawca powinien przejść przez następujące czynności:

1. Sprawdzić dokumentację pracowniczą i poprzednie świadectwa pracy pod kątem wcześniejszej odprawy emerytalnej lub rentowej.
2. Zweryfikować staż pracy, jeżeli pracownik należy do grupy objętej przepisami szczególnymi.
3. Ustalić składniki wynagrodzenia i obliczyć podstawę według zasad właściwych dla ekwiwalentu urlopowego.
4. Wypłacić świadczenie w związku z ustaniem zatrudnienia oraz prawidłowo rozliczyć podatek.

Kiedy odprawa nie przysługuje?

Najczęściej problem pojawia się wtedy, gdy nie występuje wymagany związek między rozwiązaniem umowy a przejściem na emeryturę albo pracownik otrzymał już świadczenie wcześniej. Odprawa nie przysługuje w szczególności w następujących sytuacjach:

• Pracownik wcześniej otrzymał odprawę emerytalną albo odprawę rentową, ponieważ świadczenie ma charakter jednorazowy.
• Osoba wykonywała pracę wyłącznie na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, a więc nie pozostawała w stosunku pracy.
• Pracownik nadal pozostaje zatrudniony mimo nabycia uprawnień emerytalnych.
• Umowa została rozwiązana dyscyplinarnie z winy pracownika i nie pozostaje to w związku z przejściem na emeryturę.

Jednorazowość oznacza, że po wypłacie odprawy pracownik nie może żądać kolejnego świadczenia przy następnym zakończeniu zatrudnienia, nawet u innego pracodawcy. Dlatego przed naliczeniem odprawy pracodawca powinien sprawdzić wcześniejszą historię zatrudnienia i dokumenty potwierdzające wypłatę świadczenia.

Ekspert radzi – PIT, ZUS i termin wypłaty

Odprawa emerytalna jest przychodem ze stosunku pracy, dlatego co do zasady pracodawca pobiera od niej zaliczkę na PIT. W określonych przypadkach może mieć zastosowanie ulga dla seniorów, która pozwala na zwolnienie przychodu z podatku, jeśli spełnione są ustawowe warunki, w tym dotyczące momentu wypłaty i limitu przychodów.

Od odprawy emerytalnej nie nalicza się składek na ubezpieczenia społeczne ani składki zdrowotnej. Świadczenie powinno zostać wypłacone w dniu ustania stosunku pracy. Opóźnienie może skutkować roszczeniem pracownika o zapłatę wraz z odsetkami.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W sprawach spornych, zwłaszcza przy równoczesnym rozwiązaniu kilku umów lub zastosowaniu przepisów szczególnych, warto skonsultować dokumentację ze specjalistą prawa pracy.