Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron oznacza, że pracodawca i pracownik wspólnie uzgadniają zakończenie zatrudnienia oraz jego termin. Nie jest to jednostronne wypowiedzenie. Można ustalić dowolną datę ustania umowy, także dzień podpisania dokumentu, ale decyzja może mieć znaczenie dla ochrony pracownika i prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
Czym jest rozwiązanie umowy za porozumieniem stron?
Podstawę tego trybu stanowi art. 30 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Porozumienie stron jest odrębną umową, w której pracodawca i pracownik zgodnie postanawiają zakończyć stosunek pracy. Z propozycją może wystąpić każda ze stron, lecz sama propozycja nie rozwiązuje umowy. Potrzebna jest akceptacja drugiej strony.
Dobrowolność ma tu zasadnicze znaczenie. Pracownik nie musi podpisywać dokumentu przedstawionego przez pracodawcę, a pracodawca może odmówić przyjęcia propozycji pracownika. Brak zgody jednej ze stron oznacza, że umowa nadal trwa, chyba że zostanie później rozwiązana w innym trybie.
W tym rozwiązaniu nie ma klasycznego okresu wypowiedzenia. Strony ustalają termin samodzielnie, na przykład natychmiast, za tydzień albo za kilka miesięcy. Nie muszą też podawać przyczyny zakończenia zatrudnienia. Dla celów dowodowych porozumienie najlepiej sporządzić na piśmie, wskazując strony, umowę, dokładną datę jej rozwiązania oraz podpisy.
Porozumienie stron a wypowiedzenie – najważniejsze różnice
Oba tryby prowadzą do zakończenia stosunku pracy, ale opierają się na innych zasadach:
| Cecha | Porozumienie stron | Wypowiedzenie |
|---|---|---|
| Wymagana zgoda | Zgoda pracodawcy i pracownika | Decyzja jednej strony |
| Termin zakończenia | Dowolnie ustalony przez strony | Zwykle po upływie okresu wypowiedzenia |
| Przyczyna | Zasadniczo nie trzeba jej podawać | Pracodawca musi wskazać przyczynę w przypadkach określonych przepisami |
| Odwołanie do sądu pracy | Brak zwykłego odwołania od zgodnie zawartego porozumienia | Możliwe na zasadach przewidzianych dla wypowiedzenia |
| Zasiłek dla bezrobotnych | Zasadniczo 90 dni oczekiwania na świadczenie | Skutek zależy od przyczyny i pozostałych warunków ustawowych |
Potoczne określenie „wypowiedzenie za porozumieniem stron” jest więc nieprecyzyjne. Wypowiedzenie jest jednostronnym oświadczeniem woli, natomiast porozumienie wymaga zgodnych oświadczeń obu stron.
Jakie skutki ma podpisanie porozumienia?
Najważniejszą konsekwencją jest ustanie zatrudnienia w uzgodnionej dacie. W porozumieniu można też doprecyzować rozliczenie urlopu, zwrot sprzętu służbowego, wypłatę premii lub prowizji, zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy oraz inne kwestie związane z zakończeniem współpracy.
Pracownik powinien zwrócić szczególną uwagę na zasiłek dla bezrobotnych. Jeżeli stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron, prawo do zasiłku co do zasady powstaje dopiero po 90 dniach od rejestracji w urzędzie pracy. Ustawa przewiduje wyjątki, między innymi gdy rozwiązanie nastąpiło z powodu:
- upadłości lub likwidacji pracodawcy,
- zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy,
- zmiany miejsca zamieszkania pracownika.
Jeżeli wyjątek ma znaczenie dla pracownika, przyczyna zakończenia zatrudnienia powinna być jasno udokumentowana. Ostateczna ocena prawa do świadczenia należy do właściwego urzędu pracy.
Porozumienie może zostać zawarte także z pracownikiem objętym szczególną ochroną przed rozwiązaniem umowy, na przykład z kobietą w ciąży albo osobą w wieku przedemerytalnym. Ochrona przed jednostronnym wypowiedzeniem nie wyklucza dobrowolnego porozumienia. Nie oznacza to jednak, że pracodawca może skutecznie wymusić podpis.
Po podpisaniu zgodnego porozumienia pracownik nie może złożyć zwykłego odwołania do sądu pracy tak jak przy wypowiedzeniu dokonanym przez pracodawcę. Inaczej może być wtedy, gdy oświadczenie zostało złożone pod wpływem istotnego błędu, podstępu albo bezprawnej groźby. W takich sytuacjach przepisy o wadach oświadczenia woli mogą pozwolić na uchylenie się od skutków prawnych, ale wymaga to oceny konkretnych okoliczności i odpowiedniego działania.
Kiedy ten tryb może być korzystny?
Porozumienie daje szybkość i elastyczność, dlatego może odpowiadać obu stronom w sytuacjach, w których dalsze trwanie umowy nie jest potrzebne:
- Nowa praca – pracownik może rozpocząć zatrudnienie u nowego pracodawcy bez oczekiwania na ustawowy okres wypowiedzenia.
- Przeprowadzka – szybkie zakończenie pracy może być potrzebne po zmianie miejsca zamieszkania.
- Konflikt w miejscu pracy – zgodne rozstanie pozwala zakończyć współpracę bez prowadzenia sporu o przyczynę wypowiedzenia.
- Zmiana planów życiowych – na przykład długi wyjazd, opieka nad bliską osobą albo rozpoczęcie własnej działalności.
Korzyść w postaci szybkiego odejścia trzeba jednak zestawić z możliwą karencją w zasiłku, utratą ochrony przed jednostronnym zwolnieniem oraz brakiem zwykłej drogi odwoławczej.
Najczęstsze pytania
- Czy pracownik musi podpisać porozumienie? – Nie. Podpisanie jest dobrowolne. Bez zgody pracownika ten tryb nie dojdzie do skutku.
- Czy porozumienie musi mieć formę pisemną? – Przepisy prawa pracy nie przewidują formy pisemnej pod rygorem nieważności. Pismo jest jednak najbezpieczniejsze dowodowo i pozwala jednoznacznie ustalić datę oraz warunki zakończenia umowy.
- Co jeśli pracodawca nie zgodzi się na propozycję pracownika? – Umowa nadal trwa, a sama odmowa nie rozpoczyna okresu wypowiedzenia. Pracownik może później złożyć odrębne wypowiedzenie albo przedstawić inną propozycję.
- Czy po podpisaniu można odwołać się do sądu pracy? – Nie w zwykłym trybie właściwym dla wypowiedzenia. Możliwe jest natomiast kwestionowanie porozumienia, jeśli wystąpiła wada oświadczenia woli, na przykład bezprawna groźba lub istotny błąd.
Przed podpisaniem trzeba sprawdzić przede wszystkim datę rozwiązania umowy, rozliczenie urlopu i świadczeń oraz wpływ porozumienia na zasiłek. Szybkie zakończenie zatrudnienia nie zawsze będzie korzystniejsze niż wypowiedzenie, zwłaszcza gdy pracownik może przez pewien czas pozostawać bez pracy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku presji na podpisanie porozumienia, niejasnych zapisów lub sporu dotyczącego jego ważności zasadna może być indywidualna konsultacja z prawnikiem.
